معبد آناهیتا بزرگترین بنای سنگی ایرانی است و شیوه ساخت و معماری آن، شامل رواقهای سرپوشیده طویل در چهارسوی صحن وسیع مستطیل شکل، شمار بسیار ستونهای تنور و کمارتفاع در دو سوی رواقها، در میان بناهای تاریخی و یادمانی کشور منحصر به فرد است. بقایای این معبد عظیم با مساحتی قریب به ۴۶ هزار مترمربع بر فراز صخرهای کمارتفاع در شهر کنگاور در استان کرمانشاه قرار دارد.
معبد آناهیتا نیز همچون دیگر بناهایی که بر بلندی ساخته میشوند، روی صفهای بنا شده است. قدیمیترین اشاره به آناهیتا در نوشته ایزیدور خاراکسی، جغرافیانویس یونانی سده نخست پیش از میلاد است. پژوهشگرانی چون هرتسفلد، گریشمن، گدار، اشمیت و آرتور ایهام پوپ آناهیتا را معبد سلوکی-پارتی به سبک معماری یونانی اعلام کردهاند.
نخستین بار در فاصله سالهای ۱۳۴۷ تا ۱۳۵۴ خورشیدی، یک هیئت ایرانی به سرپرستی سیفالله کامبخش فرد کاوشهای باستانشناسی را در کنگاور آغاز کرد.
وضعیت کالبدی بنا
بنای آناهیتا چهار ضلعی مستطیل شکل به ابعاد ۲۲۴ در ۲۰۹ متر است. ستونهای استوانهای شکل بنا ۱۳۴ عدد با قطر تقریبی ۸۰ سانتیمتر هستند. ستونها برخلاف آپاداناهای داریوش و پاسارگاد ساده و بدون تزیین، کوتاه و قطورند.
بهرغم ارزش مجموعه آناهیتا و منحصر به فرد بودن آن، متأسفانه بیشترین تخریب وارده بر بنا از سوی مردمی صورت گرفته که سنگهای خوشتراش آن را برای کورههای گچپزی استفاده میکردهاند. هنوز هم شامگاهان در ویرانههای عظیم آناهیتا و در میان ستونهای ستبر میتوان روح اساطیری ایزدبانوی ایران باستان را احساس کرد.