کتاب
بیژن شافعی، سهراب سروشیانی، ویکتور دانیل، معماری کریم طاهرزاده بهزاد: مجموعهٔ معماری دوران تحول در ایران، ترجمهٔ ترانه یلدا و ندا قیاسی، تهران، انتشارات دید، ۱۳۸۴.
در مقدمهٔ کتاب میخوانیم: اندیشهٔ ایجاد گروه تحقیقاتی «معماری دوران تحول» در سال ۱۳۶۱ شکل گرفت و یک سال بعد در محفلی دانشجویی و با عضویت پنج داوطلب به تحقق پیوست. شناخت تاریخ معماری معاصر و معرفی نمونهٔ آثار آن و نیز معماران شاخص این دوره، انگیزهٔ اولیهٔ شکلگیری این گروه تحقیقاتی بود. تا آن زمان با وجود نیاز مبرم به ادبیات تحلیلی و تاریخی معماری این دوره، راهکار سازمانیافته و مؤثری برای حمایت و هدایت شیفتگان تحقیق وجود نداشت. در نتیجه فعالیتهای تحقیقاتی با مشکلات فراوانی روبهرو میشد، که منجر به انصراف اعضا، و در برخی موارد توقف فعالیت پژوهشی میگردید. گروه تحقیق «معماری دوران تحول» نیز در مسیر کار خود از یاری برخی همکاران بیبهره ماند.
در آغاز راه، مشکلات دسترسی به اسناد و مراجع آشکار شد. بیشتر آثار منتشر شده راجع به معماری این دوره متکی بر اسناد معتبر نبود و گاه با برداشتی شخصی و غیرمستند تنزل مییافت. مراجع و اسناد مورد نیاز بسیار متنوع و پراکنده بود، و برای دسترسی به آنها تحقیقات وسیع کتابخانهای به موازات مراجعات میدانی، و استفاده از خاطرات مکتوب و تاریخ شفاهی در سطحی گسترده، ضرورت داشت. دههٔ ۶۰ به پایان نرسیده که گروه تحقیق به درک نوینی از ضرورت پیدا کرد. سالهای آغازین دههٔ ۷۰ فعالیت آزاد تحقیقاتی به وظیفهای حرفهای و ملی تبدیل شد و به اهداف تحقیقاتی گستردهتری نیاز یافت.
«معماری دوران تحول» به دورهای از معماری سرزمین ایران میپردازد که تحول، یکی از مشخصههای مستمر آن است. از دیدگاه تاریخی، این دوره از اواسط دوران سلطنت ناصرالدین شاه قاجار شروع شده و تاکنون ادامه یافته است. در این دوره، تحول با مشخصههای متغیری همراه است. بناهای متعددی توسط معماران ایرانی و خارجی ساخته شدهاند که متأثر از تغییر در زمینههای مختلف هستند و ضرورت تقسیمبندی دورههای تاریخی را ایجاب میکنند. نتایج تحقیق در سه سطح قابل ارائه است: الف) «معماران و آثار معماران»، شامل معرفی معماران، آثار و روشها؛ ب) «دورهٔ تاریخی»، شامل معرفی دوره و زمینههای متعلق به آن، نمونهٔ آثار معماری و معماران، سبکها و گرایشها؛ ج) «معماری دوران تحول»، شامل تاریخ تحلیلی معماری دوران تحول، تحولات زمینهها، و دستهبندی سبکها و گرایشها.
گروه معماری دوران تحول با نام کریم طاهرزاده بهزاد هنگامی مواجه شد که در سال ۱۳۶۷، در ادامهٔ مسیر شناخت معماری معاصر ایران، در حال پژوهش دربارهٔ بناهای ایستگاههای راهآهن بود، و از این طریق با فعالیتهای معماری و پیشینهٔ همکاری طاهرزاده با کاظمزاده ایرانشهر در برلین آشنا شد. آشنایی با فرزند کاظمزاده ایرانشهر، که با زمینهسازی گرامی ایرج افشار میسر شد، مسیر تحقیق را هموار کرد. «سرآمدان هنر»، تألیف کریم طاهرزاده بهزاد، منبع سرشاری بود که با معرفی کاظم کاظمزاده ایرانشهر، در تحقیقات کتابخانهای دسترسی به آن میسر شد. در آغاز راه، تلاش برای برقراری ارتباط با فرزند کریم طاهرزاده بهزاد برای دستیابی به اسناد و مدارک بینتیجه ماند، و گروه پس از جمعآوری و تکمیل اطلاعات و اسناد مرحلهٔ اول، در سال ۱۳۶۹ یک جمعبندی مقدماتی مکتوب دربارهٔ مجموعه کارهای طاهرزاده بهزاد ارائه نمود.
در مراحل بعدی، این آثار بهصورت جدیتری دنبال شد و طی مراجعات متعدد، از مجموعه کارهای او در تهران و شهرستانها اطلاعات مورد نیاز جمعآوری شد، و کلیهٔ کارهای موجود بهصورت دقیقتر ارزیابی و بررسی شدند. گروه در مراحل تهیهٔ اسناد و اطلاعات به کتاب دو جلدی «نهضت هنری زمان رضا شاه پهلوی» برخورد که وعدهٔ چاپ آن داده شده بود ولی تا آن زمان زیر چاپ نرفته بود، و امکان دسترسی به آن وجود نداشت. در انتهای مسیر تحقیق و بررسی، زمانی که کتاب مراحل انتهایی صفحهآرایی را میگذراند، امکان ارتباط با فیروز بهزاد، پسر کریم طاهرزاده بهزاد که مقیم دوسلدورف آلمان بود، میسر گردید، و از طریق ایشان گروه به کتاب دستنویس «نهضت هنری زمان رضا شاه پهلوی» و اسناد و اطلاعات مفید دیگری دست یافت. پس از دستیابی به این مدارک، کتاب دوباره بازبینی شد و اثر حاضر از نظر اسناد و مدارک غنی گردید. در اینجا بیمناسبت نیست که گروه معماری دوران تحول از جناب فیروز بهزاد به خاطر همکاری بیدریغشان سپاسگزاری ویژهای را اعلام دارد.
کامبیز حاجیقاسمی، گنجنامه، دفتر چهاردهم: خانههای یزد، تهران، دانشگاه شهید بهشتی و انتشارات روزنه، ۱۳۸۳.
دفتر چهاردهم گنجنامه با پرداختن به خانههای یزد، گوشههای دیگری از آثار معماری اسلامی ایران را پیش چشم میگذارد. خانههای سنتی باقیمانده در یزد، شهر جواهرگونهٔ کویری ما، خوشبختانه بسیار پرتعداد است، که در این دفتر معرفی شدهاند. خانههای معرفیشده در این کتاب عبارتاند از: خانهٔ اخوان سیگاری؛ خانهٔ اردکانیان؛ خانهٔ تهرانیها؛ خانهٔ رسولیان؛ خانهٔ روحانیان؛ خانهٔ ریسمانیان؛ خانهٔ سمسار؛ خانهٔ شفیعپور؛ خانهٔ عرب (بیبی رقیه)؛ خانهٔ عرب (علیرضا)؛ خانهٔ عرب کبیر؛ خانهٔ عربها؛ خانهٔ علومیها؛ خانهٔ فاتمها؛ خانهٔ فرهنگی و مظفری؛ خانهٔ کراوغلی؛ خانهٔ گرامی؛ خانهٔ گلشن؛ خانهٔ لاریها؛ خانهٔ مرتاض؛ خانهٔ مشکیان؛ خانهٔ مشروط؛ و خانهٔ ملک.
پروین حسینی، سفرنامهٔ قشم، ویراستار ساناز آینهچی، تهران، انتشارات آبتین قلم، ۱۳۸۴. مطالب این کتاب عبارتاند از: شرح دیدنیهای جاذب توریست در جزیرهٔ قشم؛ و اطلاعاتی از ویژگیهای جغرافیایی جزیرهٔ قشم.
نشریات رسیده
نشریات سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور، معاونت امور فنی، دفتر امور فنی، تدوین معیارها و کاهش خطرپذیری ناشی از زلزله: دستورالعمل تهیهٔ پروژهٔ راههای جنگلی (نشریهٔ شمارهٔ ۱۴۸)؛ راهنمای طرح، اجرا و بهرهبرداری راههای جنگلی (نشریهٔ شمارهٔ ۱۳۱)؛ فرهنگ واژگان نظام فنی و اجرایی کشور (همراه با لوح فشرده، نشریهٔ شمارهٔ ۲۹۷).
ماهنامهٔ راه و ساختمان، سال سوم، شهریور ۱۳۸۴، شمارهٔ ۲۴: مدیریت بحران شهری؛ بتن سبک و بتن اسفنجی؛ مدیریت ساخت سازههای فولادی؛ تجربهٔ نو شهرهای ایران؛ بررسی اقلیمی شهر شیراز؛ بررسی لرزهای ساختمان بتنی نامتقارن بر مبنای طیف ظرفیت؛ چندین استخر تفکرانگیز و روباز و ...
مهر ۱۳۸۴، شمارهٔ ۲۵: نگاهی بر نسخهٔ سوم استاندارد ۲۸۰۰؛ عملکرد بخش مسکن در هشت سال گذشته؛ بهسازی بافت تاریخی تونس؛ بررسی پایداری تونل مترو؛ آسیبشناسی فنی زمینلرزه؛ بتن پیشساخته و چگونگی اتصال آن به مقاطعی از ساختمان؛ نقش نوسازی بافتهای فرسودهٔ شهری در ایجاد ظرفیت مسکن؛ بافت قدیم، خشت و خاطره و تاریخ؛ تکنولوژی سنتی یا تکنولوژی مدرن و ...
فصلنامهٔ آموزش مهندسی ایران، سال هفتم، پاییز ۱۳۸۴، شمارهٔ ۲۷: وضعیت منابع انسانی کشور و راهکارهای پیشگیری از اتلاف آن؛ آموزش مهندسی معماری در دانشگاههای کانادا؛ برنامهٔ پیشنهادی دورهٔ دکتری شهرسازی؛ آموزش مجازی، روشهای نوین و ارتقای کیفیت آموزش؛ نقش اطلاعات در انتقال فناوری؛ برنامهٔ بهینهٔ اجرای راهکارهای مدیریت انرژی کشور و ...
رایانه، معماری و ساختمان، پاییز ۱۳۸۴، شمارهٔ ۷: بیتوتهٔ کوتاه جهان و میهمانان؛ معماری اقلیمی با آفتاب، نور و خیال؛ هتلسازی و تفکیک جهانوطنی؛ پائولو ددا، کاروانسرای ایرانی، حلقهٔ گمشدهٔ معماری ایرانی؛ یادمان معماری شرق، مجموعهٔ اقامتی، مسکونی و تجاری آرمان؛ هتلی به بلندای زاگرس؛ هتلهای برتر ۲۰۰۵؛ کالبدهای دهکدهٔ ایرانی؛ سلطانیه، بر بام آرزوی مغولان؛ معماری و نماهای معاصر و ...
فصلنامهٔ احیا، سال سوم، تابستان ۱۳۸۴، شمارهٔ ۱۲: جهانی شدن، فرصتها و چالشهای پیش رو؛ مروری بر سیستم هزینهیابی کیفیت؛ رضایت مشتری، شرط بقای سازمان؛ عوامل مؤثر بر بازار؛ سیستم مدیریت یکپارچه؛ مکانیزم عمل سرمایهٔ اجتماعی در سطوح مختلف؛ فرهنگ و توسعهٔ فرهنگی؛ سازمانهای یادگیرنده و نقش آموزش در آنها و ...
پنجره، نشریهٔ سازمان نظام مهندسی ساختمان استان قم، تابستان ۱۳۸۴: زیباسازی در قم، یک اصل فراموششده؛ با خوب هم بسازیم و نمیسازیم؛ انتظارات مهندسان از شورای مرکزی سازمان نظام مهندسی ساختمان؛ تالار بزرگ شهر لندن؛ بازار، اولین نمونهٔ ساختمانهای غیر چهارگوش؛ بازار، اقتصادیترین عنصر شهری قم؛ مدیریت بحران، بحران مدیریت و ...
بن، شهریور و مهرماه ۱۳۸۴، شمارهٔ ۴۶–۴۷: تشخیص نیازهای طرح یا تشخیص فرمولی مشاوره؛ میزگرد بررسی انتقال پایتخت با حضور چند تن از صاحبنظران؛ مصوبهٔ بهسازی بافتهای فرسودهٔ شهری؛ چند و چون کنگرهٔ بیست و دوم اتحادیهٔ بینالمللی معماران؛ بیانیهٔ استانبول/شهرها، بازار بزرگ معماری؛ یادمان ایرج کلانتری طالقانی، معمار برگزیدهٔ سال ۱۳۸۴ و ...
ماهنامهٔ فرهنگستان هنر، سال چهارم، شهریور ۱۳۸۴، شمارهٔ ۳۳: سید محمد رضوانینژاد، دبیر هماندیشی هنر و دفاع مقدس؛ گزارش پیشهمایش «همایش طبیعت در هنر شرق»؛ گزارشی از چهاردهمین نمایشگاه فرش تهران؛ نگاهی به وضعیت فرش دستباف در ایران؛ گفتوگو با استاد حشمتی رضوی در زمینهٔ فرش ایران؛ گزارشی از برگزاری نمایشگاه مجموعهٔ آثار خارجی گنجینهٔ موزهٔ هنرهای معاصر و ...
ماهنامهٔ ساخت و ساز، سال ششم، شهریور ۱۳۸۴، شمارهٔ ۴۹: پلی برای قرن ۲۱؛ وجدان، قانون، ساختمان و مقاومت؛ ورود بیمه به ساختمان ممنوع؛ مدیریت، کالای سردرگم مسکن؛ اخبار داخلی؛ اخبار صنعت؛ اخبار خارجی؛ مسابقات معماری و ...
فصلنامهٔ آبادی، زمستان ۱۳۸۳، شمارهٔ دهم دورهٔ جدید: تغییر و تداوم در شهر تاریخی یزد؛ حفاظت و توسعهٔ شهری، دو رویکرد مکمل یا مغایر؟؛ مشکلات و رویکرد مناسب برای احیا و نوسازی؛ ساخت و بافت قدیم شهر کرمان؛ مرمت و احیا در مجموعهٔ تاریخی کاروانسراهای میاندشت؛ شاهکارهای سازهای در پلهای معاصر؛ معرفی پروژههای معاصر کشورهای اسلامی و ...
جستارهای شهرسازی، سال چهارم، بهار ۱۳۸۴، شمارهٔ ۱۲: مرکز شهر کجاست؟؛ برنامهریزی کیفیت زندگی شهری در مراکز شهری، تعاریف و شاخصها؛ جایگاه مرکز فرهنگی در توسعهٔ پایدار شهری؛ اراضی عباسآباد، توسعهٔ پهنهٔ مرکزی شهر تهران؛ شیراز و مرکز شهر در گذر زمان؛ پهنهٔ مرکزی کلانشهرها و جهانی شدن؛ نظریهٔ شهر در ایران و ...
هفت شهر، سال پنجم و ششم، زمستان ۸۳ و بهار ۸۴، شمارهٔ هجدهم و نوزدهم: زلزلهٔ بم – ۲۷۰۰ سال در ۷ ثانیه از دست رفت؛ نقش سازمانهای نظام مهندسی ساختمان در ایمنسازی شهرها؛ طرحهای توسعهٔ شهری و بحران زلزله؛ مدیریت بحران، طراحی محیط؛ تجربههای جهانی، آموزهها و برنامههای بازسازی پس از زلزله؛ اصولی برای حفاظت و مرمت میراث فرهنگی و ...
