دفتر طراحی تجربه‌زمان‌ما — هانیه علیزاده، محمود گنجی

در طراحی این پروژه مسکونی سه طبقه سعی شده با در نظر گرفتن تجربه کارفرما در خانه قبلی خود، به نیازها و کمبودهای کمی و کیفی فضایی پاسخ داده شود. تأمین نور طبیعی مناسب و منظر و دید سبز در تمامی فضاها از مهم‌ترین این نیازها بود. از طرفی دیگر، برنامه فیزیکی فشرده‌ای که کارفرما بر غالب جزئیات آن اصرار داشت، باعث شد در یک فرایند رفت و برگشتی مستمر، خواسته‌ها و نیازهای اصلی شناسایی و در طراحی فضاها و با هدف ارتقای کیفی آنها برآورده شود. در این بنا سه تصمیم طراحی مهم گرفته شد: ایجاد حیاط خصوصی شمالی - و در نتیجه، شکل‌دهی به حجم و نما و ایجاد ارتباط با فضاهای همجوار - ایجاد وید پله‌ای در میانه بنا، و نحوه همنشینی حیاط جنوبی و نشیمن همکف.

در منظر بیرونی سعی شده با گشایش در نما و عقب‌نشینی پله‌پله‌ای طبقات اول و دوم، علاوه بر ایجاد قابی در منظر کوچه که دید عابران را به سوی آسمان گسترش می‌دهد، در بیشتر ساعات روز نور جنوب را به کوچه بکشاند و به درختان مجاور نما جان ببخشد. این گشایش و قاب‌ها خود مسئله فرم‌دهی به نما را بدون نیاز به دخل و تصرف بیشتر پاسخ داده است. در پس قاب‌های نما، همجوار آشپزخانه و عرصه ورودی در طبقه همکف، و اتاق‌ها در طبقات اول و دوم، حیاط خصوصی شمالی بنا شکل گرفت. این حیاط علاوه بر ایفای نقش لایه فیلتر، به دلیل عقب‌نشینی فضاهای شمالی به کنترل دیدها در طبقات کمک می‌کند. بر این اساس، دید عابران به داخل اتاق‌ها تا حد امکان محدود شده و کیفیت دید و منظر برای ساکنان خانه ارتقا یافته است. تا جایی که سعی شده در تمامی فضاهای این بنا، نیاز به کشیدن پرده نباشد و کمبود نور و منظر مناسب در تجربه قبلی کارفرما جبران شود. علاوه بر این، عقب‌نشینی نهایی طبقه دوم، بدون داشتن دید مزاحم، به عنوان تراس بهارخواب قابل استفاده است. نمای شمالی به دو بخش تقسیم شده: بخش پایینی نما که در تماس با عابران پیاده است و بخش بالایی که بیشتر در منظر شهری دیده می‌شود. بدین ترتیب در قسمت پایینی نما از چوب زبان گنجشک با ویژگی‌های حسی و بصری گرم‌تر استفاده شده و در تعامل با درختان زبان گنجشک کاشته شده مجاور آن، فضای پیاده‌راه بنا را شکل می‌دهد. قسمت بالایی نما ساده و با رنگ و متریال خنثی طراحی شده تا به اغتشاش بصری شهری نیفزاید.

با توجه به اهمیت نور برای کارفرما و نقش مهم آن در فضاسازی برای طراحان، در میانه بنا ویدی قرار داده شده تا علاوه بر ایجاد ارتباط بصری عمودی برای انسجام‌بخشی به کل واحد مسکونی، نور را به میانه بنا هدایت و بستری برای ایجاد منظر سبز داخلی و نگهداری گیاهان فراهم کند. این نور بازتابی از تغییرات محیطی در بناست و نوعی ارتباط میان بیرون و درون برقرار می‌کند که تأثیر آن ایجاد تنوع در فضاهای داخلی به دلیل تغییرات، حرکت و تغییر کنتراست نور و سایه در ساعات روز و در فصول مختلف است. همچنین با توجه به اقلیم شهر مشهد با اختلاف دمای قابل توجه روز و شب و در نتیجه جریان باد در اغلب ساعات و فصول مختلف، به تهویه طبیعی بنا نیز یاری می‌دهد. بدین صورت که باز کردن پنجره‌های شمالی و جنوبی وید در بالاترین طبقه، کل هوای طبقات را تهویه می‌کند.

علاقه به گیاهان و نبود دید و منظر در فضای نشیمن در تجربه قبلی کارفرما، عاملی بوده تا تأمین بیشترین تعامل فضا و منظر از اهداف بنیادی این پروژه باشد. کف حیاط جنوبی و طبقه همکف به عنوان نشیمن اصلی خانه همتراز شد. سپس ورودی خانه با کمترین تعداد پله از پیاده رو بالا رفته و نقش جداسازی و خصوصی‌تر کردن عرصه ورودی، به فضاسازی پیاده رو و حیاط شمالی سپرده شد. دیوار دو طرف نشیمن از پنجره‌های سرتاسری طبقه همکف عبور کرده و به دور حیاط چرخیده. تمامی فصل مشترک‌های فضای داخلی و حیاط‌ها، در طبقه همکف، از پنجره‌های کف تا سقف تشکیل شده‌اند و دید در این فضاها با کمترین مانع به سمت حیاط‌ها گسترش پیدا کرده است.