تاریخ، شهر را میسازد. طی قرون، نسلهای مختلف جامعه لایهها و مقولههایی نو به این شعر سمفونیک، شهر امروزین، افزودهاند. دفاع از میراث فرهنگی و هویت جاری در محیطهای ساختهشده و طبیعی ملتها، سرلوحۀ پیدایش یونسکو بوده است.
معماری و شهرسازیای که از اوایل قرن بیستم شکل گرفت، مبتنی بر نظم اجتماعی، تکنولوژی، و اشکال زندگی نو، در یک چارچوب بینالمللی و جهانی بوده. این تحول به شکلگیری جنبشی بینالمللی انجامید که تأکید آن بر کارآیی عملکردی و مفاهیم نو فضایی، مبتنی بر نوآوریهای فنی و تحولیابندهای است که امکان آزمایش و ابداع در فرمهای نو را فراهم میکند. در عین حال، در بهترین حالت، معماری مدرن میتواند با تأکید بر ویژگی مکان، آمال و نیازهای اجتماعی را برآورده کند.
معماری مدرن بخشی اساسی از میراث مشترک ماست و از طرف سازمانهای بینالمللی همچون یونسکو و اتحادیۀ اروپا، و همچنین سازمانهای تخصصی مانند ایکوموس (شورای بینالمللی یادمانها و محوطههای تاریخی) به رسمیت شناخته شده است. کارگروه بینالمللی مستندسازی و حفاظت بناها، محوطهها و محلههای جنبش مدرن (دوکوموموی)، شناسایی و تهیۀ فهرست این نوع معماری در کشورهای مختلف را آغاز کرده و تعداد زیادی از نمونههای شاخص معماری و مجموعههای شهری مدرن آفریقا، آمریکا، آسیا و اروپا را به فهرست میراث جهانی یونسکو افزوده است.
مردم تهران میتوانند به کارهای باارزش سازندههای شهر خود، نه تنها در گذشته، بلکه در قرن بیستم — که با نزدیکشدن به افکار جنبش بینالمللی، توانستند این دادهها را با در نظر گرفتن نیازها و چارچوب فرهنگ محلی به کار گیرند — به خود ببالند. بناهای سالهای ۱۹۵۰ تا ۱۹۷۰ میلادی بخشی مهم از معماری تهران را تشکیل میدهند، اما با تأثر عمیق، شاهد از دست رفتن و تخریب این میراث که به بخشی ماهوی از تاریخ شهر تبدیل شده، هستیم. مهم است که این میراث تنها از نظر فرم معماری تعریف نشود، بلکه چارچوب وسیع اکولوژیک، اجتماعی، انسانشناختی، اقتصادی و فرهنگی که تمامیت آن را تشکیل میدهد نیز در نظر گرفته شود. با وجود اینکه میراث مدرنیسم از جوانب گوناگون نسبت به دورههای قبل متفاوت است، بخشی از تداوم، و مرحلهای ماهوی از تاریخ کلی شهر است. مسئولان موظف به اجرای قوانین موجود کشور در راستای حفاظت از میراث، بناها و محوطههای مرتبط با مدرنیسم هستند. حفاظت از این میراث به تمرکز بر ایجاد آگاهی در جامعه نیز نیاز دارد.
اولین قدم، توقف تخریب است!
مهرآذر سهیل، فارغالتحصیل معماری از دانشگاه تهران، و حفاظت معماری در ICCROM. تخصص و دکترای حفاظت از دانشگاه رم La Sapienza. عضو کمیتۀ علمی آموزش، تئوری و فلسفۀ ایکوموس و شورای علمی ARCo، انجمن نجات بناها.
