معماری معاصر

در دیوار، اصفهان

جواد جولای, هوتن شاطرپور·عکس: احسان حاجی‌رسولی‌ها·معمار ۱۵۴ — بیست و پنجمین دوره جایزه معمار
در دیوار، اصفهان
محل اجرا: شهرک صنعتی محمودآباد، خیابان ۳۶، کارخانه یوتوپیا · کارفرما: کارخانه سنگ یوتوپیا · اجرا و نظارت: هوتن شاطرپور، جواد جولایی · سازه: امین محمودی، داوود محمودی · گرافیک: مهدی زارع، عسل خوروش · عکس: احسان حاجی‌رسولی‌ها · زیربنا: ۱۲۵ مترمربع · مساحت: ۷۵۰ مترمربع

پروژه در قلب منطقه صنعتی محمودآباد و در یک کارخانه ابزارزنی سنگ شکل گرفت؛ فضایی آکنده از صدا، گردوغبار و تنوع بی‌پایان اسلب‌ها و مصنوعات تراش‌خورده. مأموریت طراحی دو بخش داشت: نخست، ایجاد دیواری جداکننده برای تبدیل بخشی از سوله به نمایشگاهی مستقل و عایق صوت و گردوغبار؛ و دوم، طراحی ساختمانی اداری در زمین روبه‌روی سوله برای پاسخ به نیازهای کارخانه و نمایشگاه.

اما پرسش اصلی این بود: آیا می‌توان دیوار را چیزی فراتر از یک مرز صرف تصور کرد؟ پاسخ در دل کارخانه نهفته بود؛ در فضایی خاموش و ناپیدا میان ستون‌ها و تیرها و به ویژه در نوار سه متری‌ای که جرثقیل‌های دو سوله توان حرکت در آن نداشتند. این فضای فراموش‌شده، نقطه آغاز ایده شد.

طرح مفهومی دیوار با ماژول‌های فضایی در پایه آن
طرح مفهومی — «دیوار، فضاها»
طرح مفهومی دیوار زیست‌پذیر با ماژول‌های قرمز بیرون‌زده
طرح مفهومی — «دیوار، زیست‌پذیر»
آیا می‌توان دیوار را چیزی فراتر از یک مرز صرف تصور کرد؟ پاسخ در دل کارخانه نهفته بود — در نوار سه متری‌ای که جرثقیل‌های دو سوله توان حرکت در آن نداشتند.

از این مشاهده، مفهوم «دیوار زیست‌پذیر» پدید آمد؛ دیواری که هم مرز نمایشگاه و کارخانه است و هم بستری برای سکونت، نمایش و تجربه فضا. فضاهای اداری و گالری که قرار بود در زمین مقابل ساخته شوند، در دل همین دیوار جای گرفتند. به این ترتیب، نیازهای کارفرما درون یک ساختار تازه برآورده شد.

مقطع عرضی دو سوله مجاور با جرثقیل‌های سقفی و نوار مرده ۱٫۵ متری بین آنها
مقطع — نوار مرده ۱٫۵ متری بین محدوده جرثقیل‌ها
طرح مقایسه دیوار نازک معمولی با دیوار زیست‌پذیر با بخش‌های متورم
از دیوار نازک به دیوار زیست‌پذیر
· · ·

دیوار زیست‌پذیر

با ابداع ساختار «دیوار زیست‌پذیر»، فضاها دیگر سطح زمین را اشغال نکردند، بلکه در محدوده بی‌استفاده جرثقیل‌ها جای گرفتند. این ساختار همچون دستور زبانی معماری عمل می‌کند؛ قابلیتی توسعه‌پذیر برای پاسخ به نیازهای آینده.

در بازتعریف دیوار، از ضایعات سنگ همان کارخانه استفاده شد. سنگ‌ها درون توری‌های گابیونی خشک‌چین شدند و در میانشان عایق‌ها جای گرفتند؛ ترکیبی اقتصادی و مقاوم. سپس جداره گابیونی شکافته شد و ماژول‌های فلزی درون آن نشاندیم، حجم‌هایی همچون برش‌هایی از دل سنگ که بر اساس عملکرد کارخانه و مسیر مشتری سازماندهی شدند. این حجم‌های بیرون‌زده، در کنار کارکرد خود، استعاره‌ای از فرایند سنگ‌اند: برش، پرداخت و خلق دوباره.

نمای نزدیک دیوار گابیونی و ماژول مسی — سنگ ضایعاتی بازیافتی در توری فلزی با جعبه مسی پاتینه‌شده
جزئیات دیوار گابیونی — سنگ ضایعاتی بازیافتی و ماژول مسی
دیوار بلند گابیونی تا سقف سوله با نوارهای مسی، مجسمه سنگی سفید در پایه آن
دیوار از سمت کارخانه — مجسمه سنگی سفید در پای دیوار

بدین ترتیب دیوار، از خطی صلب به صفحه‌ای پویا بدل شد؛ صفحه‌ای که شکافته می‌شود، فضا می‌زاید و جایی است که پلان و نما در هم تنیده و سازماندهی فضایی بازتعریف می‌شود.

ماژول طره‌دار مسی با قاب شیشه‌ای بیرون‌زده از دیوار گابیونی، جرثقیل زرد کارخانه در بالا
ماژول طره‌دار بیرون‌زده از دیوار گابیونی — جرثقیل کارخانه در بالا
· · ·

نقشه‌ها

سایت‌پلان تیره کارخانه سنگ با دیوار زیست‌پذیر درخشان در مرکز
سایت‌پلان — دیوار در قلب کارخانه
پلان معماری دیوار زیست‌پذیر با ماژول‌های شماره‌گذاری‌شده
پلان طبقه همکف
· · ·

سنگ، مس، نور

دیوار زیست‌پذیر از سمت نمایشگاه — پانل‌های بلند گابیونی با بازشوهای قاب‌دار مسی
دیوار از سمت نمایشگاه — بازشوهای مسی در سطح گابیونی
بخش منحنی دیوار گابیونی با ورودی تاریک قاب‌دار مسی
بخش منحنی دیوار با ورودی قاب‌دار مسی به نمایشگاه
لیفتراک زرد در حرکت در کنار دیوار گابیونی با ماژول‌های مسی
زندگی کارخانه ادامه دارد — لیفتراک در کنار دیوار زیست‌پذیر
ماژول معلق مسی و شیشه‌ای از دور، کارگری محو در حال عبور از زیر آن
ماژول معلق بر فراز کف کارخانه — کارگری در حال عبور
فضای داخلی ماژول مسی با دید از شیشه تمام‌قد به سوله کارخانه
نگاه از درون به بیرون — کارخانه از پشت شیشه
فضای داخلی ماژول مسی — دیوارها و سقف مس پاتینه‌شده گرم، ستون فولادی، دیوار شیشه‌ای
درون ماژول مسی — سطوح گرم پاتینه‌شده

موجودیت‌های مرتبط در بانک اطلاعات معماری