آلبرتو السی (Alberto Alessi) در کتاب «کارخانه رویاها» (La fabbrica dei sogni) از یکی از بزرگترین موسسات — یا بهتر بگوییم کارخانجات — طراحی صنعتی در زمینه لوازم خانگی، از تاریخ تأسیس، طراحان و تولیدات مشهور این کارخانه صحبت میکند. او که خود از مشهورترین طراحان صنعتی در ایتالیاست و در کارخانه السی مسئولیت مستقیم گردآوری ایدههای گروه طراحی را دارد، به روایت و تحلیل پروژهای پرداخته است که در سال ۱۹۷۹ به سفارش این کارخانه به دست یازده نفر از معماران مشهور و بینالمللی اجرا شد. ماجرایی به ظاهر کوچک، که در حیطه معماری است و از آزادی عمل در طراحی یک پروژه و ارتباط تنگاتنگ آن با دوران رنگ و پستمدرنیسم حکایت میکند، و از منظر توجه به تکثیر هنرمندانه یا هنری، اهمیت به مفهوم تولید انبوه در طراحی یک ایده، و تلفیق طراحی صنعتی دستی با معماری، حرکتی تاثیرگذار، به یاد ماندنی و یگانه به شمار میآید.
کارخانه السی، تولیدکننده انواع محصولات خانگی از کتری و قهوهجوش گرفته تا سرویسهای چینی و حتی ساعت و سرامیک و …، از موفقترین کارخانجات طراحی صنعتی در ایتالیا با فروش بیش از ۶۰ میلیون دلار در سال است. اینکه چگونه و چه مدتی به طول انجامیده است تا اولین کارگاههای کوچک صنعتی، از سال ۱۹۲۰ به بعد، تبدیل به کارخانجات بزرگ فلزات ماشینی و در همان راستا به کارگاههای تحقیقاتی-هنری مبدل شوند، تاریخ و داستانی است که آلبرتو السی، پسر کارلو السی و نوه جووانی السی بنیانگذار این کارخانه در سال ۱۹۲۱، در کتاب خود با دقت و ظرافت خاصی به آن پرداخته است.
موزهای نیز به نام Museo Alessi در شهر کروزینالو (از توابع استان نوواره) به سال ۱۹۹۸ بازگشایی شده است. این موزه ۵۵۰ مترمربع را در بر میگیرد و بیش از ۲۰۰۰ شیء ساختهشده از سالهای ۱۹۲۰ به بعد در آن موجود است؛ اشیائی ساخته دست طراحان زبردست که برای این کارخانه طراحی شدهاند. همچنین مرکز مطالعات السی که به سال ۱۹۹۰ در میلان بازگشایی شده است وظیفه جذب هنرمندان جوان و طراحان علاقهمند در این زمینه را به عهده دارد.
آلبرتو السی صنعتگری است با دیدگاهی منحصر به فرد، بدین معنی که کسب و کارش را شعر و هنر و کارخانهاش را محل تحقیقات برای هنر کاربردی میداند. کارگاهی که در آن، به همراه طراحان برجستهای همچون لوئیجی ماسونی، کارلو ماتزری، جو کلمبو، آمبروجو پُمودورو و در سالهای ۱۹۷۰ فرانکو سارجانی، اِیا هلاندر، آلدو روسی، آشیله کاستیلیونی، فیلیپ استارک، اوری سولوریر و غیره و غیره … به کار و همکاری خود ادامه دادند و پروژههای مهم و یگانهای را در تاریخ نمایشگاههای طراحی بینالمللی به جامعه طراحان دنیا عرضه کردند. آلبرتو السی فارغالتحصیل حقوق است و کار خود را از سال ۱۹۷۰ در السی شروع کرده است.
پروژه میدان چای و قهوه
آلبرتو السی در صفحههای ۵۰-۵۲ کتاب چنین آورده است: «یکی از اقدامات مثمرثمر طراح و هنرمند ایتالیایی الساندرو مندینی در سال ۱۹۷۹، که در روند شکلگیری و ساختاری خود از جنبه آموزشی ویژهای برخوردار بود و در سالهای بعد بسیار مورد توجه طراحان قرار گرفت، ایدهای بود که در آن کمپانی السی با دعوت از یازده نفر از معماران بینالمللی، هنر معماری ناب ایشان را برای طراحی یک موضوع در تقابلی آزاد و هنرمندانه قرار داد.»
موضوع این دعوت ساخت سرویس سینی چای و قهوهخوری کلاسیکی بود که به تعداد ۹۹ عدد از هر پروژه و از جنس نقره، به همراه امضای مولف پروژه و مارک کمپانی السی (جمعاً ۹۹×۱۱ سرویس) ساخته شد. این پروژه «میدان چای و قهوه» نام گرفت و در سال ۱۹۸۲ در نمایشگاهی که توسط هانس هولاین (یکی از طراحان مدعو) ترتیب داده شده بود، در کلیسای معروف شهر میلان، یعنی «سن کارپوفورو»، به نمایش درآمد.
محتوا و هدف ساخت، صرف نظر از جنبه همکاری ویژه طراحان صنعتی و معماران، دو موضوع اصلی و مهم را دنبال میکرد: ۱. توجه به مفهوم و محتوای «تکثیر هنری یا هنرمندانه». ۲. توجه و تحریک معماران بینالمللی برای تحقیق و تفحص درباره طراحی و شیوه ساخت اشیاء.
السی در این باره نوشته است: «توجه به این دو، موضوعی بود که از سالها قبل، با جدیت و علاقهمندی زیاد، از طرف مندینی پیگیری شده بود، و این علاقهمندی دو پیام مشخص داشت: او تمایل وافری به اعلام اوج تکامل و نهایت زیباییشناسی دوره Bel design italiano (دورهای از خلاقیت و هنر در طراحی ایتالیایی که از سال ۱۹۵۰ شروع میشود) به علاقهمندان این هنر داشت. دیگر اینکه با این پروژه خود را در چهارراهی از آگاهی و شناخت نسبت به روشهای سنتی و اصیل گذشته قرار داده بود و از طرفی، مجذوب فریبندگی ناشناختههای جدید، دست به ساخت پروژههای خود زد. او نیاز بازگشت دوباره را به اصل و ماهیت واقعی یک پدیده در طراحی احساس میکرد، و این درست در زمانی به وقوع پیوست که معماران، هنر معماری ناب در سالهای ۱۹۵۰ روند ساخت و طراحی اشیا را شروع کرده بودند.»
«در حقیقت بیان جسورانه تکاندهنده در طراحی این پروژهها با روند همهگیر و بیان پرمفهوم و پرقدرت پستمدرن همزمان بود و این فرصت طلایی را در اختیار من گذاشت تا مجموعهای زیبا از هنر خلاقه را با کیفیتی غیرقابل تصور از نظر خلاقیت و نوآوری جمعآوری کنم. مجموعهای که با رویکرد تجارب جدید زمان خود ارتباط تنگاتنگ داشت، و گنجی که سالها بعد از کشف آن در سیاستگذاری تولید محصولات السی نقش مهمی را ایفا میکرد. مانند آثار یا شاهکارهایی که در راه تحقیق و با زحمت و سعی فراوان پدید میآیند، ما کشف این پدیده را مدیون اقدامات و فعالیتهای دو طراح جدید، یعنی آلدو روسی و مایکل گریوز، هستیم.»
یازده پروژه
شماره ۱ — مایکل گریوز: وقتی از زاویه بالا به پروژه مایکل گریوز مینگریم، بیاختیار به یاد قالبهای بیسکویت میافتیم. او با بهکارگیری مواد پلاستیکی، از تزیینات خاصی در پروژه خود استفاده کرده است که آرایشی تشکیل دادهاند خوشنقش و فرم.
شماره ۲ — ریچارد مایر: در تحقیقات و بررسیهای خود به تکامل پیچیدهای در ساخت حجمهای چهارگوش و بدنههای برآمده و گرد رسیده است. او با طراحی خاصی به بازی دلفریبی بین بخش درونی و ظاهری شیء رسیده است. هماهنگی ظرف و مظروف در حجمهای وی ستودنی است.
شماره ۳ — استانلی تایگرمن: توهم دستهایی کوچک که سینی را در دست دارند به جای دستههای معمولی، و لبهای نیمهبازی که لبه قوریها را در پروژه استانلی تایگرمن تشکیل میدهند، جالب و دیدنی است. جزئیاتی که نمودی انسانی دارند، فرمهای پیچیدهای که در دستهها به کار رفته، نشان از جسارت تکنیکی بالا در ساخت این پروژه دارد.
شماره ۴ — رابرت ونتوری: در این پروژه، اشیا با طراحی منحنی و لطافت و ظرافت خاصی بر روی سینیای که میدان کامپیدولیو را تداعی میکند، چیده شدهاند.
شماره ۵ — کازوماسا یاماشیتا: منطق، دقت و ظرافت هنر ژاپنی در پروژه کازوماسا یاماشیتا دیده میشود. دستهها و گیرهها اولین نشانه احترام به این محتوای هنری هستند.
شماره ۶ — چارلز جنکس: طنز اقتباسشده از پستمدرنیسم در پروژه چارلز جنکس، و افراط و اغراق در استفاده از ستونها و سرستونهای قطور، چیزی مابین استهزا و شگفتی در معماری را تداعی میکند.
شماره ۷ — آلدو روسی: آلدو روسی در این پروژه تمامی هوش و ذکاوت خویش را به اثبات میرساند. سینی در این پروژه، به محراب کوچک خانگی مبدل شده است و توجه به معماری قرون وسطایی در ساخت آن حائز اهمیت است.
شماره ۸ — پائولو پورتوگزی: پائولو پورتوگزی از فرمهای ششضلعی و هرمی استفاده کرده است؛ قلعهای کوچک در دل خانواده و خانه برای لحظههایی مسرتبخش و کوتاه. او همچنین در سینی خود جاسیگاری را نیز پیشبینی کرده است که در بین تمامی پروژهها فقط در پروژه او دیده میشود.
شماره ۹ — الساندرو مندینی: همه اشیا در پروژه الساندرو مندینی مدورند. به نظر میرسد او روح و جان تازهای به پروژه سینی چای و قهوه «بمب» اثر کارلو السی، که در سالهای ۱۹۴۵ یکی از معروفترین اشیای طراحی صنعتی ساخت السی بود، بخشیده است. در سینی مندینی انگار همه اشیا هر آن میخواهند از دام اسارت پایههای خود خلاص شوند و آماده پرواز و پرواز شوند.
شماره ۱۰ — اسکار توسکوئتس: پروژه اسکار توسکوئتس از دو ورقه فلز صیقلی شده که از داخل به یکدیگر متصل شدهاند تشکیل شده است. یکی از ورقهها حول محوری مورب و در طول و امتداد بدنه به بیرون خم شده و دسته شیء را تشکیل داده است. تحدب بدنهها و هماهنگی آن از زیبایی خاصی برخوردار است.
شماره ۱۱ — هانس هولاین: هانس هولاین اشیای خود را در پهنه سینی صاف و مسطحی رها کرده است؛ پهنهای که جایگاه پروانه یک کشتی ناوبر دریایی را تداعی میکند. او همچنین ویترین (دیوار) خاصی را برای نمایش و عرضه این یازده پروژه برای موسسه السی طراحی کرده است.