مرمت و احیای باغ و خانه شاپوری در شیراز از جمله طرحهای سازمان میراث فرهنگی برای حفاظت از لایههای تاریخی و توسعه گردشگری است که طراحی آن در دفتر فیروز فیروز و همکاران، به پایان رسیده است. این خانه و باغ، که به صورت اتفاق شناخته شدند، قصد بنیانگذار اصلی ــ فرزاد جهرمی (جد شاپوری) ــ یک کلاهفرنگی قاجاری با استخرهای داخلی و باغی از درختان غان و کاج در حاشیه میدان بوده است.
باغ شاپوری بنایی است از اواخر دوره قاجاری (نزدیک ۱۳۱۸-۱۳۲۰ ق) به دستور شاپور جهرمی، از بازرگانان سرشناس شیراز، ساخته شد. مجموعه شامل یک کلاهفرنگی دو طبقه در وسط یک میدان مرکزی، دو استخر بر پشت و جلو بنا، و باغی از درختان غان و کاج است. مساحت باغ حدود ۴۲۰۰ مترمربع است که بنای اصلی ۳۲۰ متر مربع از آن را پوشش میدهد. در طراحی محوطه، معماران ــ با توجه به تخریب بخش بزرگی از گیاهان اصلی طی دهههای متوالی ــ تلاش کردهاند الگوی کاشت در تاریخ را بازسازی کنند.
یا ایده پر برداشت از آثار گذشتگان، ایده ترکیب باغ با بنا است. در طراحی از دو محور اصلی استفاده شده است: یک محور طولی که از سردر ورودی شروع میشود و به کلاهفرنگی ختم میشود، و یک محور عرضی که دو استخر را به هم وصل میکند. این محورها با کاشت منظم گیاهان در اطراف هر یک، و با سنگفرش رنگی در پایین بنا، تأکید شدهاند.
یک ایده بهکارگیری مهم، بازسازی الگوی کاشت سنتی قاجار بوده است. الگوی اولیه، بر اساس اطلاعات موجود و یافتههای باستانشناسی، شامل درختان غان، کاج و سرو به عنوان درختان پیرامونی، و گیاهان گلدار در طبقات پایینتر بوده است. دومین ایده، استفاده از پلکانهای متعدد در حاشیه استخرها برای ایجاد نقاط نشستن و تماشای باغ است. سومین ایده، بازیابی آینهکاری قدیمی در فضاهای داخلی بوده است.
مرمت کلاهفرنگی در دو مرحله انجام شد: مرحله اول، استحکامبخشی به سازههای آسیبدیده و بازسازی پوسته خارجی شامل سنگکاری، گچبری و تزئینات پیشانی با فرشتههای اروپایی. مرحله دوم، بازسازی فضاهای داخلی ــ شامل آینهکاری، کاشیکاری و پنجرههای رنگی. هر دو مرحله با تکنیکهای سنتی و استفاده از مصالح اصلی انجام شدند. در مورد درختان، گونههای اصلی دوباره کاشته شدند و درختان آسیبدیده با احترام به جایگاه اصلی باغ حفظ شدند.
پس از اتمام مرمت، باغ شاپوری به یکی از مکانهای مهم گردشگری شیراز تبدیل شد. فضای بازسازی شده به نمایش آثار هنری، برگزاری کنسرتهای محلی، و دیدار از میراث قاجار اختصاص یافت. این طرح نشان میدهد که مرمت باغهای تاریخی نه فقط حفظ یک بنا، بلکه احیای یک الگوی فرهنگی و یک ارتباط بین بنا، طبیعت و زندگی روزمره است.
