تالار صد ستون یا تالار تخت که در نیمه شرقی صفه تخت جمشید و مجاور خزانه قرار دارد، در سطحی قریب یک متر پایینتر از سطح اطراف واقع شده و در زمینی حدود ۷۰ در ۷۰ متر ساخته شده است. ستونها ۱۰ در ۱۰ و مجموعاً ۱۰۰ ستون در این تالار قرار گرفته بودهاند. اطلاعات موجود درباره این بنا عمدتاً از گزارشهای حفاری و مطالعات باستانشناسی به دست آمده است. پژوهشگرانی چون مایکل روف، اریش فردریش اشمیت و جوزپه زاندر سهم قابلتوجهی در شناخت ما از این سازه داشتهاند.
تاریخچه و علل برپایی تالار صد ستون
بنای آن در سلطنت خشایارشا آغاز و در زمان اردشیر اول، حدود ۴۷۰ تا ۴۵۰ قبل از میلاد تکمیل شده است. این تالار عمدتاً بهعنوان تالار پذیرایی و بار عام مورد استفاده قرار میگرفته است. تالار در زمانی ساخته شده که امپراتوری هخامنشی به اوج خود رسیده بود و ابعاد عظیم بنا بازتاب شکوه و نیازهای اداری آن دوران است.
ستونها هر کدام تقریباً ۱۱.۷۷ متر ارتفاع با قطر پایینی ۰.۹۶ متر و فاصله ۴.۸۰ متر بین مرکز ستونها دارند که دستاورد مهندسی قابلتوجهی را نشان میدهند. سرستونها دارای نقشبرجسته گاو نر بودهاند که تیرهای سقف چوبی را تحمل میکردند. نظام تناسبی بهکار رفته در طراحی، فهم پیشرفتهای از هندسه و اصول سازهای را نشان میدهد.
تناسبات هندسی
تحلیل هندسی تالار صد ستون نشان میدهد که معماران هخامنشی از نظام تناسبی دقیقی در طراحی خود استفاده کردهاند. رابطه ابعاد ستونها، فواصل و تناسبات کلی تالار حاکی از فلسفه طراحی واحدی است که هم در پلان و هم در نما حاکم بوده است. ترکیب نمای شمالی تالار، با نقشبرجستههای شرح بار عام شاه و صحنههای نبرد، نشان میدهد که چگونه عناصر سازهای و تزئینی در یک زبان معماری منسجم ادغام شدهاند.
شبکه ستونها در پلان، سازماندهی مدولار ایجاد کرده که هم ساخت و هم تجربه فضایی را تسهیل میکرده است. فاصله خالص بین ستونها روابط تناسبی ثابتی را در سراسر تالار حفظ میکند. این رویکرد نظاممند به تناسب و هندسه، تالار صد ستون را به سنت گستردهتر طراحی معماری در خاور نزدیک باستان پیوند میزند.
خواص سنگ
بنا عمدتاً از سنگ آهک محلی ساخته شده و مطالعات اخیر سطح سنگ نشانههای ابزار و فنون اتصال را آشکار میسازند که اطلاعات ارزشمندی درباره روشهای ساخت هخامنشی ارائه میدهند. تحلیل الگوهای فرسایش سنگ نیز به درک پوششهای سطحی اصلی و تزئینات چندرنگی که احتمالاً زمانی تالار را آراسته بودهاند کمک میکند.
فهرست منابع
- Roaf, Michael. Persepolitan Metrology, in: Iran, V. 16, 1978, pages 67-78
- Roaf, Michael. Sculptures and sculptors at persepolis, Iran, Volume XXI, The British Institute of Persian Studies, London, 1983
- Schmidt, E. F., Persepolis, University of Chicago, Oriental Institute publication, 1957
- Zander, Giuseppe. Travaux de Restauration de Monuments Historiques en Iran, IsMEO, Rome, 1968