در گروه مسکونی آپارتمانی هفدهمین دوره جایزه معمار، دو پروژه با رأی هر پنج داور تقدیر شدند. هر دو اثر با تیپولوژی مرسوم آپارتمانی درگیر میشوند — یکی در بافت متراکم تهران و دیگری در دامنههای لواسان — و در پی بازتعریف آن چیزیاند که ساختمان معمول سازندهمحور میتواند باشد.
ساختمان مسکونی نیلوفر ۲۲، تهران
محل اجرا: خیابان جردن، خیابان نیلوفر، پلاک ۲۲ · کارفرما: علی صباغ و شرکا · معمار همکار: مریم شاکر · همکاران طراحی: پریا وحید فرهمندی، گلمریم نادریان · اجرا: فرید صاحب، محمد دهبندی · نظارت معماری: امیررضا صاحب · سازه: فرید صاحب · تأسیسات مکانیکی: محسن چهلتنی · عکس: علی دقیق، محمدحسن اتفاق · گرافیک: سارا حسینیان امیری
زیربنا: ۲۲۰۰ مترمربع · مساحت زمین: ۵۱۶ مترمربع
نیلوفر ۲۲ آپارتمانی ۱۰ واحدی است با تیپولوژی مرسوم میانبافت (Infill). برخی از ساختمانهای تهران حاصل غلبه نظامهای سازهای و اقتصادی بر فرم معماریاند. نظم نماهای دوبعدی این تیپولوژی، در کنار مسیر متداول ساختوساز، به دنبال جوابهای آماده و مرسوم است که نتیجه آن عدم تأمل بیشتر و جستوجوی شرایط آزموننشده است. این پروژه تلاش میکند در حد امکان تسلط نظام سازه بر فرم معماری را بر هم زند و گشودگیها را از حفرههایی در حدفاصل دو ستون به عناصر معنابخش فرم معماری تبدیل کند.
در شرایط معمول با یک صفحه تخت و گرافیکی روی باکس اصلی و یا همان توده ساختمان مواجهیم. اما در این پروژه ایده و راهکار اصلی برای خارج شدن از این شرایط، شکستن و تقسیم کردن توده ساختمان به مجموعهای از باکسهای مجرد در درون و بازتعریف توده است. حرکت از تکباکس ساختمان به مجموعهای از باکسها با وجوه متقابل حذفشده، که با چرخش ۹۰ درجهای نسبت به هم حول محور عمودی، میتوان آنها را در دو دسته بازشناسی کرد: باکسهایی میانخالی در نما که نقش گشودگی و تأمین نور را دارند و باکسهایی صلب که وظیفه آنها تأمین فضای نیمهباز و تعریف حریم فضای بالکن است. قرارگیری قسمتی از بالکنها در پشت دیواره باکسهای صلب، فضای امنتری را با توجه به قرارگیری آنها در کنار خیابان فراهم کرده است.
بازتعریف توده ساختمان از کنار هم قرارگیری این دو دسته از باکسها با اندازههای مختلف و درزهایی در میان، شکافی از جنس فضا به وجود آورده و با خارج کردن شبکه متعارف سازهای از وضعیت خنثی و بر هم زدن نظامات افقی و عمودی متعارف در نما، ادراک بصری ترازهای افقی معمول را نیز به تعویق میاندازد.
خانه-آپارتمان «لواسان»
محل اجرا: ترک مزرعه، لواسان · کارفرمایان: علیرضا پورکاظم و باجناقها · گروه طراحی: یکتا آفرین، لیلی بیجاری، شیما زهرایی، حسن عابدی · اجرا: عیناله گودرزی · نظارت: شرکت مهندسان مشاور آتیزیست · سازه: محمدرضا گودرزی · تأسیسات مکانیکی و الکتریکی: علیرضا شادبخش · گرافیک: سعید فهیمپور، پژمان طیبی · عکس: استودیو دید
مساحت زمین: ۵۲۰ مترمربع · زیربنا: ۱۴۴۷ مترمربع
خانه-آپارتمان لواسان در ۶ طبقه، ۴ طبقه مسکونی، ۲ طبقه مشاعات شامل سرسرا، پارکینگها و استخر، طراحی و ساخته شده است. دیالوگی منطقی و مبتنی بر پایبندی به اصول فرهنگی معماری ایرانی و تبدیل به یک کاشانه خانوادگی (تفسیری امروزی از معماری ایرانی) خواسته کارفرما بوده است. قرار گرفتن آپارتمان در کنار آرامستان کوچک ترک مزرعه و اهمیت جایگاه عباس کیارستمی (که در اینجا آرمیده) برای کارفرما، پروژه را در شرایط خاصی قرار میداد.
سایت پروژه دارای یک دیوار ترانشه به ارتفاع ۱۰ متر از قسمت انتهایی زمین بود که برای نورگیری طبیعی، ایجاد یک حیاط خلوت را در آن قسمت ناگزیر مینمود؛ بنابراین پروژه از چند جهت درگیر چندین نیرو و پتانسیل بود که میبایست در طراحی مورد توجه قرار میگرفت. طراح در ایجاد اتمسفر فضاهای معماری ایرانی به محوریت فضاهای باز محصور توجه داشته است. جاگذاری بنا در محیط از اهمیت ویژهای برخوردار است. اتمسفر زمینه و بستر پروژه با حضور قدرتمند اجزای مادی (مصالح) تولید میشود؛ تشدید تجربه مادهگرایی منجر به تقویت احساس واقعیت و جسمانیت در فضا میشود.
