هویت تهران: فرصت‌ها و چالش‌ها

بيشتر عادت كرده ايم محل كار و زندگيمان را بشناسيم. مسير رفت و آمدمان در شهر را هم از ترافيك و آشفتگي اش مي شناسيم. در مسير رفت و آمد روزانه يا با تلفن صحبت مي كنيم و يا در فكر مشغله هاي روزانه با نگاه به چهره و رفتار ديگران يك داستان كوچك و گذرا در ذهنمان شكل مي گيرد. اما همين شهري كه در اين آشفته بازار ترافيك ديده نمي شود، داراي ما به ازاي تصويري است كه تنها وقتي از آن دور مي شويم در ذهن ما نقش روشني مي يابد. محلاتي كه در كودكي و سنين مختلف در آن زندگي كرده ايم، همراه با خاطراتشان. هر تصوير كتابى است مصور از شهر و خاطرات. موضوع تصاوير خيابان ها، گذر، محله، خانه ها و ساختمان هاست. هر تصوير شهر داراي ما به ازايي ذهني از خاطرات ساكنان آن است. از اين رو پيوندي بين ساختمان ها و ذهنيت و خاطرات ساكنان شهر وجود دارد. بدين اعتبار سيماي شهري بخشي از خاطرات و عاطفة ساكنان شهر را در خود محفوظ دارد. ساختمان هاي شهر مجموعه اي از مصالح ساختماني و تركيبي از حجم و رنگ نيستند بلكه با عاطفة ما پيوند دارند. فارغ از اين رابطه، ساختمان هاي شهر به عنوان بخشى از اجزاي تشكيل دهنده، مبين تاريخ شهر نيز هستند. شهرهاي معتبر توانسته اند نشانه هاي تاريخ تحولات شهري را در خود حفظ كنند و اعتبار شهر به تاريخ آن است، و تاريخ در ساختمان ها، فضاهاي شهري، گذرها، بازارها و معابر آن تجلي مي يابد. در اينجا ساختمان ها مظهر تجلي تاريخ معماري و تاريخ شهرند. شهرها سرگذشتي متفاوت از هم دارند. هر شهر تاريخ خود را دارد كه داستان وقايعي است كه انسان ها و جوامع انساني در بستر تاريخ، آن را رقم زده اند و شهر شاهد و نظاره گر اين وقايع بوده است. تهران نيز از اين قاعده مستثني نيست. شهري تاريخي است كه سيماي آن با ساير شهرهاي تاريخي اين سرزمين همچون يزد و نائين، اصفهان و شيراز، يا بوشهر و گرگان تفاوت دارد. پهنة تهران تاريخي بر بستر ري كهن شكل گرفته. بدين اعتبار پهنة ري پرآوازه، شهري كه دانشمنداني چون صاحب بن عباد و زكرياي رازي را در دامن خود پرورش داده بر عرصة تهران امروز آرميده. شواهد سكونت انسان در پهنة امروزين تهران به هزارة ششم پيش از ميلاد باز مي گردد كه انسان دوران نئوليتيك براي نخستين بار بخشي از اين پهنه را در كنار چشمه علي براي سكونت برگزيد. اين استقرار تا دوران مادها، هخامنشيان، اشكانيان و ساسانيان هـ . ق كه چنگيز آن را ويران 617 استمرار يافت و در دوران اسلامي نيز تا سال كرد، پا برجا بود. در اين محدودة زماني از دوران پيش از تاريخ تا دوران حملة مغول، مورخان و مستشرقين ري را يكي از اركان تمدن فلات ايران انگاشته اند. از اين دوران هنوز شواهدي در آتشكدة تپه ميل، قلعه گبري، دژ رشكان و چشمه علي )نهر سورنا( و .... باقي است. تهران پاجوش درخت كهنسال ري هـ .ق در زمان شاه 960 است كه پس از بيش از چهار قرن افول، دوباره در سال طهماسب شهريت يافت. در اين مقطع از تاريخ ايران طهماسب صفوي كه از لشكركشي هاي مكرر براي سركوب فتنة ازبك ها و تردد بين قزوين پايتخت و نواحي شرقي استرآباد