خلاقیت، فعالیت پیچیده محصولدار دو فعالیت دیگر، یعنی «اختراع» و «تخیل» است. خلاقیت وجود آفریدن چیزی کاملاً فرد و نوظهور تخیّلی و فعالیّت فکری خود پیشآمده است. اختراع ساختن چیزی است که قبلاً وجود نداشته و شبیه تخیل است، با این تفاوت که مخترع ذهنش را به سوی هدف عملی معیّنی هدایت میکند.
تخیل در معماری
01
اختراع و خلاقیت
خلاقیت فعالیت پیچیده محصولدار دو فعالیت دیگر یعنی «اختراع» و «تخیل» است. اختراع ساختن چیزی است که قبلاً وجود نداشته و شبیه تخیل است، با این تفاوت که مخترع ذهنش را به سوی هدف عملی معینی هدایت میکند و نگران ملاحظات زیباییشناختی کارش نیست. مشخصه مشترک مهم تخیل و اختراع، حرکت آزادانه میان عینیّت و انتزاع است.
لوکوربوزیه در کلیسای لاتورت از کلیساهای قدیمی فرانسه الهام گرفته ولی به جای تقلید از عناصر معماری مانند طاقهای نوکتیز گوتیک، مشخصه اصلی و مهم معماری کلیسا، یعنی نقشه مستطیلی آنها با حیاطهای ایواندار ستوندار را که عناصر «اصلی» سازماندهی فضایی هستند، انتخاب میکند. سپس این عناصر را بر اساس قواعد زیباییشناختی خود به فرمهای نوین مدرن تبدیل میکند.
جووانی میکلوچی در کلیسای معروفش به نام اتوسترادا (۱۹۶۱) از نماد مسیحی مهاجرت مستمر مردم مانند کوچنشینان به سوی حقیقت الهام گرفته و از فرم چادر صحرایی استفاده کرده است. سقف تُرسی اپرای سیدنی، طراحی یورن اوتزون، نوآوری منحصر به فرد مهندسی، نمونهای از استفاده از اختراع در طراحی معماری است.
02
تخیل
در طراحی، تخیل به همان اندازه و حتی بیش از اختراع لازم است. تخیل قدرت انسان برای ایجاد فرمها، تصاویر یا ایدههاست. فرایند تخیل یک فعالیت هدفمند نیست و در آغاز، نفع ویژهای از آن انتظار نمیرود. تخیلی که تحت فشار نیازها و ملاحظات عملی باشد به خلاقیت منجر نخواهد شد. تخیل میتواند از نوع تصویری یا انتزاعی باشد.
03
تکنیکهای تخیل
تخیل محصول پردازش دانستهها و خاطرات تصویری و قرار دادن آنها در روابط جدید است. تخیل در مرحله نهایی به تخیل خلّاق تبدیل میشود. تخیل خلّاق به معنی فاصله گرفتن از محفوظات ذهنی و ایجاد جهانی جدید از فرمها و معانی است که تنها در یک اثر هنری منحصر به فرد تبلور مییابد.
تغییر در مصالح: پروژه ماریو بوتا برای چهارصدمین سال بورومینی در لوگانو سوئیس در واقع نیمی از سن کارلو آله کواترو فونتانه است که از چوب ساخته شده. بتن از زمان روم باستان شناخته شده بود ولی تا بعد از جنگ جهانی دوم بیان کامل آن در ترمینال هوایی TWA در نیویورک، طراحی ائرو سارینن، آشکار نشد.
تغییر عملکرد: در آکروپولیس شش مجسمه سنگی به عنوان ستونهای ساختمان عمل میکنند. تغییر ابعاد به افزایش یا کاهش عرض، طول و ارتفاع یک شیء یا نمونه اولیه شناخته شده برای ایجاد اثرات بصری اشاره دارد.
تغییر در نظم: نمونههای آشنا و معمول نظمهای خاصی دارند. برخی جنبههای اصل نظم در ساختمانها آنقدر فراگیر هستند که از جنبه سبکی ساده فراتر رفته و به ویژگی فرهنگی تبدیل شدهاند. شکستن قواعد پیشداورانه ذهنی به مفاهیم طراحی جدید و غنای فرهنگ منجر میشود.