در آستانه هفتادسالگى زیستن با معمارى
\\nهمجوارى با چند نسل معماران قدیمى فعال در ایران که متأسفانه امروزه تعدادى از آنان در میان ما نیستند یا بیشترشان دوران بازنشستگى خود را سپرى مى کنند؛ فرصتى بوده تا با شناخت شخصیت، عادات و رفتارهایشان با طرح ها و نگاه هاى شان خورشیدى به حرفه 30 و20 به معمارى آشنا شوم. چند نسلى که از دهه هاى معمارى وارد شدند و سال هاست که دوران اوج و توان حرفه اى شان به پایان رسیده است. در میان این چند نسل پدیده هاى متفاوتى قابل مشاهده بوده اند که هر یک به نوبه خود شاخصه هایى مثال زدنى دارند. یکى از بازماندگان آن نسل که کماکان به صورت مستمر به فعالیت جدى معمارى ادامه مى دهد، مهندس فرامرز شریفى است. شریفى نامى شناخته شده در معمارى امروز ایران است؛ که به طرح هاى مسکونى و تعداد زیاد پروژه هاى ساخته شده اش شهره است. آشنایى نزدیک با او از یک دهه قبل بوده و حال مدتى است که به گردآورى و مستندسازى زندگى و پروژه هاى معمارى اش پرداخته ام. فرامرز شریفى در تهران و در خانواده اى کم جمعیت به دنیا آمده و تا سال هاى نوجوانى، به سبب شغل پدر که فرماندار شهرهاى مختلف در ایران بوده ، تجربه زندگى و تحصیل در نقاط مختلف کشور را داشته است. دو علاقه شاخص او یعنى اتومبیل و نقاشى از دوران کودکى بروز پیدا کرده و تا به امروز همراه او است. آغاز نقاشى هاى او با ترسیم خودرو و پرتره هایى از افراد در سنین نوجوانى با آبرنگ یا رنگ روغن آغاز مى شود. در دوران دبیرستان کاریکاتور را شروع کرد و از دوره دانشکده تا امروز، تهیه کروکى از مناظر و ساختمان ها به عنوان یکى از اصلى ترین توانایى هاى هنرى اش با او همراه است. به رغم جثه کوچک، از نوجوانى بر پشت قربیلک اتومبیل پدر مى نشسته و به سختى آن را به حرکت در مى آورده است. از اتومبیل گوناگون خریده که حس 30 زمان دریافت گواهینامه تا امروز، بیش از رانندگى با بیشتر آنها را به خوبى در خاطر دارد. دیپلم ریاضى را از دبیرستان البرز گرفته و در کنکور رشته معمارى در سال ، پس از دوست هم دبیرستانى اش مَنوشان اعظم زنگنه، رتبه دوم را به دست 1334 آورده و به سبب انصراف منوشان در آن سال، به عنوان شاگرد اول دوره خود به
\\nدانشکده و آتلیه سیحون وارد شده است. دانشکده هنرهاى زیباى دانشگاه تهران در سال هاى دهه سى خورشیدى ماهیت متفاوتى نسبت به دهه آغازین حیاتش یعنى دهه بیست داشته است. ورود و سیطره جریان معمارى مدرن در دانشکده و تنوع پروژه هاى معمارى دانشجویان آن در کنار نسل جدید استادان تازه وارد چون هوشنگ سیحون، عبدالعزیز فرمانفرمائیان، حیدرقلى غیائى تجربه جدیدى را براى دانشجویان آن سال ها رقم زده است. در سیستم بوزارى دانشکده هنرهاى زیبا، آموزش معمارى از طریق کار در آتلیه پیش گرفته مى شد و انتقال داشته ها از دانشجوى سال بالایى به سال پایینى بوده است. عامل برترى هر دانشجو در این سیستم، نو آورى در طرح و توان انتقال ایده بر شاسى طراحى از طریق کشیدن کروکى و قدرت دستان اوست. این عامل نام تعدادى از دانشجویان را در میان آن نسل پررنگ تر کرده است. فرامرز شریفى از گروه دانشجویان شاخصى است که به اصطلاح هم نسلانش از دست قوى هاى آتلیه بوده و به سبب توانش در طراحى داشته هاى ذهنى روى کاغذ، در خاطر بیشتر آنان مانده است. به گفته چند تن از
\\nفرامرز شریفى در کودکى ، سال اول ابتدایى، در شهر قم1322 سال فرامرز شریفى در جوانى
\\nخورشیدى30 تصویرى از خانواده شریفى در سال هاى ابتدایى دهه
\\nنقد و نظر نقد و نظر
\\n1337 بازدید دانشجویى با هم دوره اى هاى دانشکده هنرهاى زیبا، حدود سال1958 سفر اروپا و بازدید از نمایشگاه بین المللى بروکسل در سال
\\nفرامرز شریفى در زمان حضور معمار مطرح دنیا، ریچارد نوترا در تهران1341 در دوران فعالیت در شرکت لیچفیلد، حدود سال
\\n1338 نقشه اولین ویلاى طراحى و ساخته شده براى دوست قدیمى، مهندس اسپند سیاهپوش در سال
\\nدانشجویان آن سال ها: فرامرز شریفى به خوبى اتومبیل مى کشیده است و این عامل باعث شده در پروژه هاى دیگر دانشجویان آتلیه، اثرى از طرح اتومبیل هاى او دیده شود. با دریافت رتبه عالى براى پروژه اى 1341 آذرماه17 اگرچه فرامرز شریفى در با عنوان »کتابخانه ملى« مدرك فوق لیسانس دریافت کرده و به عنوان رسمى مهندس آرشیتکت نائل شده است، اما حضور او در حرفه معمارى به سال هاى میانه بازمى گردد. زمانى که در دفتر مشترك منوچهر 1337 دوران تحصیلش یعنى سال محامدى و هوشنگ سیحون و پس از آن در شرکت پیمانکارى »تجن« به عنوان کار خود را در شعبه تهران 1340 سرپرست بخش طراحى فعال بوده است. در سال شرکت لیچفیلد و ویتنینگ آغاز کرده که به گفته او یکى از تأثیرگذارترین مقاطع آموزش معمارى اش در سال هاى فعالیت در جوار آرشیتکت توانا، مهندس لئون به استخدام اداره ساختمان 1342 بابایان شکل گرفته است. پس از ازدواج در سال سال به عنوان طراح، چندین ساختمان 3 شرکت تلفن ایران درآمده و به مدت شرکت تلفن را در مرکز استان ها طراحى کرده است. به موازات کار در دفاتر و ادارات مهندسى آن زمان، پروژه هاى شخصى او از آغاز شده که شامل طرح هاى مسکونى و ادارى ساخته شده بى شمارى 1338 سال است که تعداد آنها از سیصد تجاوز مى کند. نخستین طرح، ویلایى در محله
\\nزعفرانیه براى مهندس اسپند سیاهپوش است که از دوستان دوره دبیرستان او و فارغ التحصیل رشته راه و ساختمان دانشکده فنى بوده و سازه فلزى بنا را محاسبه کرده است و آن را به اتفاق ساخته اند. پس از تجربه اولین کار، پروژه هاى مسکونى دیگرى به معمار سفارش داده مى شود و به مرور زمان طرح هاى او با 50 و نیمه ابتدایى دهه40 همکارى استادکاران آن زمان ساخته مى شود. در دهه خورشیدى بیش از هشتاد خانه و ویلا طراحى کرده و ساخته است که از آن میان ( 1340) پروژه هاى ویلاى منصور جهانبانى و ویلاى شریک او هوشنگ اعتضادى ( 1344) ( در احتشامیه، ساختمان کیقبادى1341) در هروى، ساختمان کیکاوسى ( در پاسداران، و ویلاهاى خانم ها خورشید و 1346) در امانیه، ویلاى انصارى ( در سلطنت آباد و چندین پروژه دیگر، از نمونه هایى است 1347) نفیسه شیبانى که دنباله رو جریان غالب معمارى مدرن دهه چهل ایران است و از سطوح پیوسته سنگى و شیشه اى استفاده شده است. این پروژه ها که بیشتر در دهه اولیه فعالیت او ساخته شده تلاشى براى کسب تجربه و رسیدن به زبان شخصى معمارى اش بوده است. همسو با این پروژه ها در تعدادى از خانه ها و طرح هاى ویلایى معمار در دهه پنجاه خورشیدى سعى شده معمارى مدرن با کیفیت و بستر ساخت بنا همسو ( در 1352) شود. از این دست پروژه ها مى توان به خانه مسکونى دکتر سمیعى ( در خیابان کریمخان، خانه پیروز افشار 1354) همدان، ساختمان ادارى زیرك زاده
\\nویلاى خانم خورشید شیبانى50 نمونه یکى از خانه هاى ساخته شده در دهه
\\n1354 ،خانه ویلایى آقاى پیروز افشار خانه ویلایى آقاى منصور جهانبانى
\\n50 مهندس فرامرز شریفى و شریکش مهندس هاشم ضیاابراهیمى در دهه1353 ،ساختمان ادارى مرکزى نیروى دریایى ارتش
\\n( در کامرانیه، خانه هوشنگ1355) ( در خیابان جردن، خانه مهدى مظهرى1354) ( در آجودانیه و چند پروژه دیگر اشاره کرد، که اغلب با مصالح آجر و1357) اخوى سیمان بر نما ساخته شده است و حجم هایى خالص با معمارى مدرن دارند. با رونق فعالیت مشاوران معمارى در دهه چهل و دریافت رتبه بندى و عنوان مشاور از سازمان برنامه و بودجه، مهندس فرامرز شریفى به همراه دوست سال به ثبت 1346 بالایى اش، مهندس هاشم ضیاابراهیمى، مشاور »آرتیمان« را در سال 1374 مى رسانند که فعالیت و همراهى او در مهندسین مشاور آرتیمان تا سال ادامه داشته است و پروژه هاى متعدد عمومى چون ساختمان چند کارخانه در شهرهاى ( در خیابان فیشرآباد، 1348) مختلف ایران، ساختمان مرکزى شرکت بیمه آسیا ( در تهران و پروژه خانه سازى 1353) ساختمان اداره مرکزى نیروى دریایى ارتش ( را مى توان نام برد که شامل طراحى و ساخت تعدادى از بناهاى 1358) شهرك جم واحد مسکونى آن شهرك در شهرستان کنگان است. 1200 عمومى و معمارى فرامرز شریفى قانونگرا و پیرو هندسه است. او چون بسیارى از هم نسلانش، طراحى را از پلان آغاز مى کند و در تلاشى هم زمان با فرایند رفت و برگشتى، کل بنا را شکل مى دهد. به جزئیات و مصالح توجه دوچندانى دارد و طبق عادت دیرینه اش پس از شروع ساخت، کماکان به شکل گرفتن فضاهاى داخلى و جزئیات بیرونى حجم توجه دارد و در صورت عدم رضایت از بخش هایى از طراحى اولیه، ساخته را تخریب و دوباره با تغییرات جدید اجرا مى کند. دو سوم از دوران فعالیت حرفه اى این آرشیتکت در سال هاى پس از انقلاب بوده که توانسته با نوسانات و تغییرات جامعه و کارفرمایان نو همسو شود و به راه خود ادامه دهد. در پایان دهه ( در 1358) پنجاه خورشیدى، چند مجتمع مسکونى چون مجموعه مسکونى گرامى ( در کامرانیه و مجتمع مسکونى کاظمینى 1359) زعفرانیه، مجموعه مسکونى لشکرى ( در الهیه تهران را طراحى و ساخته است که هر یک به عنوان نمونه هایى 1359) ماندگار در معمارى مسکونى پس از انقلاب قابل بررسى است. در میانه دهه هفتاد خودخواسته از جریان پروژه هاى بزرگ دولتى در مهندسان مشاور جدا شد و به تدریج در سه دهه گذشته، حضور و همکارى نزدیک دفتر معمارى او با شرکت »دنو« نتیجه اى بهینه را رقم زده و توانسته با یارى همکارانش، کماکان به عنوان یک طراح
\\nچیره دست در معمارى امروز ایران بدرخشد. در طول این دوران پروژه هاى مسکونى با مقیاس متفاوت و با هدف افزایش کیفیت زیست شهروندان تهرانى در فضاى آپارتمانى کوچک مقیاس، از اهداف طراحى در سیستمى است که امروزه مهندس شریفى 22 پیگیر آن بوده است. از نمونه هاى موفق این پروژه ها مى توان به مجموعه مسکونى ( و یا مجموعه 1390) واحدى قیطریه65 (، مجموعه مسکونى1379)واحدى ظفر ( اشاره کرد که در مرحله اجراست.1400) واحدى ارتش56 مسکونى پس از هفتاد سال زندگى با معمارى، کارهاى شریفى کاراکتر خود را دارند و در بیشتر مواقع قابل شناسایى اند . معمارى او در طول سالیان متمادى تغییراتى کرده و با مصالح، تکنولوژى ساخت و جریانات روز دنیا حرکت کرده است. شریفى حافظه تصویرى بسیار قوى دارد و یکى از مهم ترین وجوه تمایز او با دیگر طراحان همین است. بسیارى از پروژه هاى مطرح دنیا را بررسى مى کند و نکات آنها را در ذهن نگاه مى دارد و با بهره و بررسى آثار معماران دیگر، سعى در ارتقاى طرح هاى خود دارد. در دوران اولیه فعالیت حرفه اى از ریچارد نوترا و آلوار آلتو تأثیر بسیار گرفته است. در دوره اى توجه به معمارى لویى کان عامل مؤثر در طرح هاى اوست و در دوران متأخر از مایکل گریوز و ماریو بوتا و حتى معمارى رنتسو پیانو و تادائو آندو گرته بردارى کرده است. توان او جایى نمایان مى شود که از پروژه هاى مختلف تأثیر گرفته و نهایتاً با هندسه و اسلوب رایج در طرح هاى خود و احساس ایرانى و نگرش مدرنش، آثار شاخصى را خلق مى کند. مهندس شریفى شخصیت ویژه اى دارد. از لحظات زندگى اش لذت مى برد و بسیارى از ارتباطات و دوستى هاى گذشته خود را تا امروز ادامه داده است و از سویى با نسل جدید به خوبى هم صحبت مى شود. از رانندگى با خودروى شخصى و راندن تا شمال ایران لذت مى برد. از توجه به کوچک ترین نکات مرتبط به پوشش و ظاهر خود و مهم تر از همه از تلاش روزانه طراحى و خلق فضاى معمارى بر پشت میز قدیمى کارش با شابلون ها و گونیاهاى قدیمى اش حس پویایى را به همکاران جوانش القا مى کند.
\\n* معمار پژوهشگر )پروژه تاریخ شفاهى معمارى معاصر ایران(
\\n1358 ،مجموعه مسکونى گرامى
\\n1354 ،ساختمان کارخانجات ریسندگى تیم در مشهد1379 ،مجموعه مسکونى ظفر
\\n1396 ،8 ساختمان مسکونى دنو1390 ،6 مجموعه مسکونى دنو
\n