\\nدر عرصه معماری، یکی از عادلانهترین شیوهها برای انتخاب و در عین حال تشویق نوآوریها و استعدادها و ایجاد رقابت حرفهای، برگزاری مسابقات است. شرکت در مسابقه برای نمایش تواناییها و کسب کار در هیچ حرفهای به جز معماری و طراحی مرسوم نیست. این هم مایه افتخار معماران است و هم مایه سرخوردگی آنها. افتخار، از آنرو که صراحت و دموکراسی لازم جوامع متمدن بشری در این عرصه تجلی مییابد؛ و سرخوردگی، از آنرو که معماران سرنوشت حرفهای خود را به رویدادهایی گره میزنند که در جهان شدیدا رقابتی امروز میتواند بیرحمانه باشد.\\n
\\n\\n\\nدر این زمینه، استحکام و انسجام نهاد مسابقه برای دستیابی به نتایج رضایتبخش از اهمیت بسیاری برخوردار است. اگر این نهاد به اندازه کافی محکم و معتبر نباشد، هم شرکتکنندگان و هم برگزارکنندگان را آزار خواهد داد. پایهریزی نهاد مسابقه در معماری هم ضروری و هم ظریف و دشوار است.\\n
\\n\\n\\nمسابقات معماری بسیار متنوعاند: مسابقات منتهی به پروژه، مسابقات برای دستیابی به طرح مفهومی، مسابقات آزاد بدون شرط برای شرکتکنندگان، مسابقات محدود با شرایط از پیش تعیینشده، مسابقات دعوتی، مسابقات یک مرحلهای و دو مرحلهای. شیوه انتخاب داوران نیز متنوع است: برگزارکنندگان ممکن است داوران را مستقیما انتخاب کنند یا این وظیفه را به یک مشاور حرفهای واگذار کنند.\\n
\\n\\n\\nبر اساس تجربیات گسترده و دیرینه برگزاری مسابقات معماری در جهان، میتوان گفت مسابقهای موفق ویژگیهای زیر را دارد و مسابقهای فاقد این ویژگیها به نتایج رضایتبخش نخواهد رسید:\\n
\\n\\n- \\n
- برگزارکننده مسابقه باید با فرایند سازماندهی و پیشبرد کار آشنا باشد؛ مسئولیتهای دبیرخانه و هر مسئول را از پیش برنامهریزی کند؛ شیوه انتخاب داوران را معین و رئیس هیئت داوران، دبیر، مشاور حرفهای و کمیته فنی را از پیش تعیین کند. \\n
- مشاور یا مشاوران حرفهای توانمند باید به کار گرفته شوند. مشاور حرفهای مغز متفکر نهاد برگزاری است و بر تدوین مقررات، معیارها و کلیه اسناد مسابقه اشراف دارد. \\n
- مستندات کامل شامل نقشهها، عکسها و مدارک مکتوب سایت و شرایط پروژه باید در اختیار شرکتکنندگان قرار گیرد. \\n
- قوانین و مقررات مسابقه باید کاملا شفاف و منطقی باشد و امکان پرسش و پاسخ فراهم شود و حقوق برندگان و کارفرما از پیش مشخص باشد. \\n
- تقویم زمانی قاطع اما واقعبینانه باید تهیه شود. \\n
- هیئت داوران معمولا از معماران، مورخان و پژوهشگران هنر و معماری، متخصصان حوزههای مرتبط و نمایندگان نهادهای برگزارکننده یا بهرهبرداران تشکیل میشود. \\n
- هزینههای مسابقه نه بر عهده کارفرما بلکه بر عهده خود حرفهمندان است. حداقل کاری که برگزارکننده میتواند بکند، اعطای جوایز شایسته و فراهم آوردن فرصتهای تبلیغاتی مانند انتشار مجموعه طرحهای برنده و برپایی نمایشگاه است. \\n
\\nبا این حال، هرچند مسابقات طراحی نقش مهمی در پیشرفت معماری خوب دارند، نمیتوان در همه موارد مسابقه را جایگزین انتخاب دقیق معماران واجد شرایط کرد. در ادامه این مقاله، برای آشنایی بیشتر با سازماندهی مسابقات بینالمللی معماری، سه مسابقه برگزارشده در سالهای اخیر را معرفی میکنیم: مسابقه مرکز گردهماییهای شهر نارا (آزاد و دو مرحلهای)، مسابقه موزه کنستانتینی (آزاد و یک مرحلهای)، و مسابقه موزه هنرهای اسلامی قطر (دعوتی و محدود).\\n
\\n\\n
\\n 
\\n \\nمسابقه بینالمللی مرکز گردهماییهای شهر نارا در دو مرحله انجام شد. در مرحله عمومی اول، به گفته فومیهیکو کوروکاوا، رئیس هیئت داوران، تعداد زیادی طرح اصیل که حاصل تفکر بسیار بود ارائه شد. در مرحله دوم، علاوه بر انتخابشدگان، از ۵ معمار نامدار کشورهای مختلف نیز دعوت شد: کازویو شینوهارا و هیروشی هارا (ژاپن)، جیمز استرلینگ (انگلستان)، ریچارد مهیر (آمریکا) و ویتوریو لامپونیانی (آلمان). ماکوتو اوهگیتا، ایزومی شیدا و کیوکازو آساکاوا نیز در هیئت داوران حضور داشتند.\\n
\\n\\n\\nدر طرح توسعه ۲۴ هکتاری مجاور ایستگاه راهآهن شهر نارا، یک مرکز اطلاعاتی پیشرفته، یک هتل، یک فروشگاه بزرگ شهری و چند مجتمع مسکونی ساخته میشد. مرکز گردهماییهای شهر نارا کانون اصلی این مجموعه بود. از ۱۰ آوریل تا ۳۱ مه ۱۹۹۱، مجموعا ۲۹۱۸ طرح ـ ۱۹۴۷ از ژاپن و ۹۷۱ از ۴۵ کشور دیگر ـ دریافت شد. اولین دور داوری در اوایل ۱۹۹۲ صورت گرفت که ۵ طرح برنده و ۵ طرح تقدیرشده و ۶ طرح دریافتکننده جایزه ویژه اعلام شدند.\\n
\\n\\n\\nبرندگان این مرحله عبارت بودند از گوران راکو (کرواسی)، یوشیتاکا کاشیواگی (ژاپن)، اسکات مریل (آمریکا) و بهرام شیردل و رابرت اس. لیوسی (آمریکا).\\n
\\n\\n
\\n 
\\n 
\\n 
\\n 
\\n 
\\n \\nدر مرحله دوم، آراتا ایسوزاکی و تادو آندو از ژاپن، ماریو بوتا از سوئیس، هانس هولاین از اتریش و کریستین دوپورتزامپارک از فرانسه نیز دعوت شدند. از ۵ طراح برنده مرحله اول و ۵ معمار مدعو خواسته شد در جلسهای برای بحث و تبادل نظر حاضر شوند و سپس از محل اجرای پروژه بازدید کنند.\\n
\\n\\n\\nروند داوری در هر دو مرحله به صورت حذفی پیش رفت. رایگیری نهایی مرحله اول پس از ۷ دور بررسی اعلام شد. داوری مرحله دوم با موشکافی و بررسی دقیقتری صورت گرفت. نمایشگاه کوچکی برپا شد و شاسیها و ماکتهای هر طرح در غرفه جداگانهای به نمایش درآمد. ۹ داور با فرصت کافی طرحها را ارزیابی کردند: آراتا ایسوزاکی ۹ رای، تادو آندو ۷ رای، طرحهای بوتا، هولاین، شیردل و لیوسی، ریوجی ناکامورا و پورتزامپارک ۴ رای، و سه طرح دیگر ۳ رای آوردند.\\n
\\n\\n\\nدرباره ۵ طرح نهایی بحث پرشوری درگرفت و درباره فناوری، طراحی، نمای بیرونی، روند تلفیق و قابلیت اجرای آنها گفتگو شد. طرح ایسوزاکی برنده اول این مسابقه شناخته شد.\\n
\\n\\n\\nاین طرح جزئی از برنامه نمایشگاه جهانی معماری شهر نارا در سال ۱۹۹۸ بود.\\n
\\n\\n
\\n 
\\n 
\\n \\nدر چارچوب هفتمین دوسالانه بینالمللی معماری در بوئنوسآیرس آرژانتین، اتحادیه بینالمللی معماران مسابقهای بینالمللی، عمومی و یک مرحلهای در سال ۱۹۹۷ برای طراحی موزه کنستانتینی برگزار کرد.\\n
\\n\\n\\nهدف و خواستههای مسابقه روشن بود: ساختمان باید کارکرد یک موزه را در خود جای دهد؛ فضاها برای نمایش مجموعههای گوناگون انعطاف لازم را داشته باشند؛ حداکثر ایمنی تامین شود؛ خدمات شایسته ارائه دهد؛ پیوند میان ساختمان و محله تامین شود؛ و ساخت مکانیکی و ایمنی از مرکزی هوشمند کنترل شود.\\n
\\n\\n\\nیازده داور مسابقه عبارت بودند از سارا تاپلسون دوگرینبرگ (رئیس اتحادیه بینالمللی معماران)، ماریو بوتا (سوئیس)، کنت فرامتن (آمریکا)، نورمن فاستر (انگلستان)، جوزف کلایهوس (آلمان)، اریک میرالس (اسپانیا)، ترنس رایلی (آمریکا)، سزار پلی، و برناردو دوژونه و خوزه ایگناتسیو میگوئنز (آرژانتین).\\n
\\n\\n\\nدر برنامه مسابقه، نام کارفرما، سازمان برگزارکننده، مسئولیتها، هدف، شرایط شرکت، تقویم مسابقه و معیارهای عمومی همه به وضوح بیان شده بود. جوایز اول تا سوم از پیش اعلام شده بود، با این قید که اگر قرارداد اجرا تا ۲۴ ماه از زمان انتشار نتایج با برنده منعقد نگردد، معادل جایزه باید به او پرداخت شود.\\n
\\n\\n\\nضوابط این مسابقه کاملا با مقررات سازمان بینالمللی معماران مطابقت داشت. مشاور حرفهای نقش تهیه برنامه و مقررات مسابقه، پیشبرد کار، تضمین رعایت ضوابط، نظارت بر کمیته فنی، ارتباط با داوران و ایفای نقش دبیری هیئت داوران را به عهده داشت. کمیته فنی نیز ماموریت داشت مطابقت طرحها را با شرایط و برنامه مسابقه بررسی کند ولی اختیار نداشت طرحی را کنار بگذارد و فقط موظف بود نظر خود را به اطلاع داوران برساند.\\n
\\n\\n
\\n 
\\n 
\\n \\nدولت قطر برای جای دادن مجموعه آثار هنرهای اسلامی خاندان آل ثانی، طراحی موزهای را به اداره طرحهای ویژه قطر محول کرد. این اداره نیز بنیاد فرهنگی آقاخان را بهعنوان هماهنگکننده برگزید. بنیاد نیز کمیته برگزاری متشکل از شیخ سعود بن محمد بن علی آل ثانی، مجدی بوستامی، نیرعلی دادا، لوئیس مونروئل، دومینیکو نگری و سوها اوزکان را تشکیل داد.\\n
\\n\\n\\nریکاردو لگورتا (مکزیک)، فومیهیکو ماکی (ژاپن)، لوئیس مونروئل (اسپانیا)، دومینیکو نگری (ایتالیا) و علی شعیبی (عربستان سعودی) هیئت داوران را تشکیل میدادند. سوها اوزکان نقش مشاور حرفهای را نیز بر عهده داشت.\\n
\\n\\n\\nبنیاد فرهنگی آقاخان ـ با سابقه و تخصص در شناسایی هنرهای اسلامی و معماری کشورهای مسلمان و ترویج مرمت و بازسازی آثار و شهرهای تاریخی ـ برای تهیه برنامه مسابقه با کارفرما وارد مذاکره شد و ملاقاتهایی با مدرسان هنرهای اسلامی، نگهدارندگان مجموعههای موزهای و اداره طرحهای ویژه قطر ترتیب داد. گزارشی حاوی مقاصد طراحی موزه، ملاحظات معماری، واحدهای کارکردی، الزامات فنی، معیارهای ارزیابی، محاسبات هزینه و بودجه، شرایط و مقررات و مدارک طرحها تهیه شد.\\n
\\n\\n\\nآگهی مسابقه در مطبوعات بینالمللی به چاپ رسید و از معماران علاقهمند خواسته شد تواناییهای خود را در طراحی موزه ارسال کنند. خطاب آگهی به معماران بود و نه شرکتهای معماری. ۸۴ معمار به این فراخوان پاسخ دادند. پس از بررسی، ۸ معمار که استعداد و توانایی طراحی موزه را داشتند دعوت شدند: راسم بدران (اردن)، اوریول بوهیگاس (اسپانیا)، چارلز کوریا (هند)، آراتا ایسوزاکی (ژاپن)، زاها حدید (عراق)، هانس هولاین (اتریش)، ریچارد رامیرز (انگلستان) و جیمز واینز (آمریکا).\\n
\\n\\n\\nبه جای دوره پرسش و پاسخ، برنامهای برای بازدید از شهر دوحه و حضور در یک سمپوزیوم نیمروزه برای گفتگو میان معماران، کارفرما و بهرهبرداران موزه ترتیب داده شد که بحثهای آزاد و مفید آن یکی از جنبههای خاص و ابداعی مسابقه قطر قلمداد میشود.\\n
\\n\\n
\\n 
\\n \\nپس از وصول طرحها، داوران طی سه روز گردهمایی در دوحه در تابستان ۱۹۹۷ هر پروژه را به دقت بازبینی کردند و ضعفها و قوتها و همخوانی آنها را با خواستههای مسابقه سنجیدند. هر ۵ داور طرح چارلز کوریا را بهعنوان طرح برنده برگزیدند و طرح راسم بدران با ۳ رای موافق و ۲ رای مخالف بهعنوان طرح دوم برگزیده شد. هر دو طرح به کارفرما ارائه گردید و طرح دوم به صورت مشروط مورد پسند قرار گرفت. طرح بازنگریشده بدران بار دیگر به کارفرما ارائه شد و مورد قبول قرار گرفت. انتظار میرفت این موزه تا سال ۲۰۰۰ تکمیل و افتتاح شود.\\n
\\n\\nمنابع:
\\nDi Battista, Nicola, "Architectural Competitions", Domus, 763, September 1994.
\\nGregotti, Vittorio, "On Architecture Competitions", Domus, 776, Nov. 1995.
\\nGreenberg, Stephan, "Tenders and Competitions", Architectural Journal, July 1992.
\\nکتاب طرحهای مسابقه مرکز گردهماییهای شهر نارا، ۱۹۹۳.
\\nبرنامه طراحی موزه کنستانتینی، ۱۹۹۷.
\\nمجموعه خبری بنیاد آقاخان درباره موزه هنرهای اسلامی قطر، ۱۹۹۷.
\\n
