خانه حیات‌دار، تهران

تجربه‌ی «خانه‌ی حیات‌دار» برای ما تجربه‌ی بازتعریفِ روحِ معماریِ ایرانی با ظاهری امروزی بود. ارزش نهادن به روح، می‌تواند هر قالبی بپذیرد یا به عبارتی فارغ از قالب است: کشفِ چیزی است که وجود دارد، نه خلقِ چیزی که نیست. سفری است از خود، به خود، بدون نیاز به یک قدم حرکت در هیچ جهتی ـــ فقط بودن، کشف کردن و لذت بردن، در این‌جا و اکنون. خانه‌ی حیات‌دار ساختمانی دو طبقه و متروک، با مشکلاتِ تأسیساتی و سازه‌ای جدّی بود. نیتِ کارفرما دوست‌داشتنی بود: او با سرمایه‌ی محدودی که داشت، ترجیح داده بود خانه‌ای با حال‌و‌هوای خانه‌ی پدریِ خودش پیدا کند تا فرزندانش در آپارتمان‌های بی‌روح بزرگ نشوند، کودکی کردن را بیاموزند و بودن را حس کنند.

قرارهایی گذاشتیم. قرارِ اولِ طراحیِ ما این بود: «چیزی به آن‌جا اضافه و کم نمی‌شود». خانه‌ی حیات‌دار، تنها خانه‌ی بازسازی‌شده در آن کوچه بود؛ نمای آن بسیار با احتیاط و حساسیت طراحی شد.

رنگِ مصالح و خطوطِ نما تا حدِ امکان برگرفته از خانه‌های مجاور بود تا متواضع و همگون در کنارِ هم‌نشینانش بنشیند. آهن‌های خام، سیمان، چوب، کاشی و گچ، ابزارِ ما برای طراحی بودند که جایی برای سلیقه‌ی شخصیِ طراح باقی نمی‌گذاشتند. حفظِ سادگیِ این خانه قرارِ دیگرِ ما بود ـــ هیچ چیز برای زیبایی، بی‌دلیل اضافه نمی‌شد، چرا که عریانی باعثِ ظهورِ فضا از پسِ ماده‌ها می‌شد.

کارفرما نگرانِ نزدیکیِ بیش‌از‌حدِ خانه‌های مجاور و حریمِ خصوصیِ خود بود؛ همچنین به دلیلِ ناامنیِ منطقه به حفاظ‌هایی نیاز داشت که امنیتِ خانه و خانواده حفظ شود. از پسِ نگرانیِ کارفرما مشخص بود که فضایی امن و به دور از همهمه‌های شهر می‌خواهد. جداره‌ی پروژه‌ی ما برگرفته از این ذهنیتِ کارفرما به یک فیلتر تبدیل شد که ارتباط با ناموزونی‌های بیرونِ خانه را به حداقل می‌رساند؛ و در صورتِ تمایلِ ساکن، بخشی از این فیلتر باز یا بسته می‌شود. از چیدمانِ آجرِ آن خانه، به عنوانِ راهکاری برای ورودِ نور بدونِ نگرانی از محرمیتِ خانه‌های مجاور استفاده شد.