ساختمان فعلی سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) در بروکسل، پایتخت بلژیک، در سال ۱۹۶۷ بهعنوان مرکز موقت این سازمان ساخته شد. به دنبال افزایش تعداد اعضا، رهبران آن در سال ۱۹۹۹ تصمیم گرفتند ساختمان جدیدی برای دفتر مرکزی آن بسازند که قادر به برآورد نیازهای این سازمان در قرن بیستویکم باشد. در سال ۲۰۰۱ یک مسابقۀ بینالمللی معماری با نظارت و همکاری اتحادیۀ بینالمللی معماران (UIA) — که مقر آن در پاریس است — انجام شد و نهایتاً در ۲۳ ژانویۀ سال ۲۰۰۲ طرح برگزیده اعلام شد.
مسابقه در دو مرحله، پس از گزینشی مقدماتی از میان نامزدهای شرکت در مسابقه، براساس مدارک ارسالی برگزار میشد. همۀ گروههای دارای صلاحیت میتوانستند در این مسابقه شرکت کنند. تنها شرط لازم این بود که شرکتکنندگان مقیم یکی از ۱۹ کشور عضو ناتو باشند.
برنامۀ مسابقه
ساختمان جدید ادارات ناتو باید پاسخگوی عملکردها و فعالیتهای اصلی این اتحادیه در زمینۀ مساعدت، مشاوره و همکاری رسمی و غیررسمی بین کشورهای عضو و کشورهای عضو با سایر کشورهای جهان، همچنین سازمانهای بینالمللی، باشد. این مجموعه با زیربنای ۱۷۲٬۰۰۰ مترمربع شامل برنامههای زیر است:
یک مرکز کنفرانس بزرگ در محل اتصال مجموعۀ وسیع ساختمانهای اداری که خدمات مورد نیاز هیئتهای اعزامی و نمایندگان نظامی ۱۹ کشور عضو، مأموریتهای مشترک، خدمات دبیرخانهای و ارتباطات بدون برنامۀ بین هیئتهای نمایندگی و مأموریتهای کشورهای یکدیگر را تأمین میکند.
زیرساختهای مشترک و فنی شامل: خدمات مربوط به اطلاعات و خبرگزاری، خدمات فنی، رستوران، تسهیلات پستی، فروشگاهها و نیز یک مرکز فیزیکی، تسهیلات ورزشی، اجتماعی و تفریحی مشترک.
هیئت داوران
هیئت داوران مسابقه با ریاست دیوید رایت (کانادا)، سفیر و رئیس شورای آتلانتیک شمالی، متشکل از افراد زیر بود:
- آلساندرو مینوتو ریزو (ایتالیا)، سفیر و معاون دبیرکل ناتو
- ژان فورنه (فرانسه)، دستیار دبیرکل در امور علمی و محیط زیست ناتو
- فومیهیکو ماکی (ژاپن)، معمار، نمایندۀ اتحادیۀ بینالمللی معماران
- پل شمتوف (فرانسه)، معمار
- پاتریشیا پاتکاو (کانادا)، معمار
- پییر سووور (بلژیک)، معمار
- رافائل وینولی (ایالات متحده)، معمار
- ماینهارد فون گرکان (آلمان)، معمار-مهندس
- میروسلاو ماساک (جمهوری چک)، عضو علیالبدل هیئت داوران
در مرحلۀ گزینش مقدماتی، از میان ۶۴ نامزد شرکت در مسابقه، ۲۱ گروه انتخاب شدند و از آنان برای شرکت در مرحلۀ اول مسابقه دعوت به عمل آمد. در پایان این مرحله، ۶ گروه برای شرکت در مرحلۀ دوم مسابقه انتخاب شدند. در پایان، هیئت داوران طرح برگزیده و همچنین طرحهای دوم و سوم را به شورای آتلانتیک شمالی معرفی کرد و انتخاب آنان به تأیید این شورا رسید. نتایج نهایی مسابقه در ۲۳ ژانویۀ سال ۲۰۰۳ در بروکسل بهطور رسمی از طرف دبیرکل ناتو، لرد رابرتسون، اعلام شد. جوایز این مسابقه برای سه طرح برگزیده به ترتیب ۲۰۰٬۰۰۰ یورو، ۱۵۰٬۰۰۰ یورو و ۱۰۰٬۰۰۰ یورو بوده است.
طرح رتبۀ اول
طرح رتبۀ اول این مسابقه حاصل کار مشترک دفتر شرکت اسکیدمور، اوینگز و مریل (SOM) در لندن و همکار بلژیکی آنها ASSAR است. این شرکت را در سال ۱۹۲۶ لوئیس اسکیدمور و ناتانیل اوینگز با نام «اسکیدمور و اوینگز» در شهر شیکاگو تأسیس کردند، و در سال ۱۹۳۷ شعبهای در شهر نیویورک باز کرد. در سال ۱۹۳۹ با پیوستن جان مریل به این گروه، نام آن به اسکیدمور، اوینگز و مریل تغییر کرد و شعبههایی در بیشتر شهرهای بزرگ جهان دارد.
طرح ارائهشدۀ این گروه — که در این مرحله بهصورت شماتیک است — شامل چند ردیف ساختمان کوتاه ۴ طبقه است که از طریق یک تالار مرکزی به یکدیگر ارتباط مییابند. این طرح، طبق برنامۀ مسابقه، مساحتی برابر ۱۷۲٬۰۰۰ مترمربع را شامل میشود و امکان الحاق فضاهایی به مساحت کلی ۴٬۴۰۰ مترمربع برای توسعۀ آتی آن پیشبینی شده است. مطالعه و طراحی جزئیات تا سال ۲۰۰۷ ادامه خواهد یافت.
ساختمان جدید دارای تسهیلاتی چون فضاهای کنفرانس، بخش اداری، ارتباطات مدرن و شبکۀ ماهواره (IT) و طیف وسیعی از فضاهای پشتیبانی مثل رستوران، بانک، فروشگاه و امکانات ورزشی خواهد بود. از طراحان خواسته شده بود تا ساختمانی طراحی کنند که «موقر» و اقتصادی بوده و در عین حال آسایش و راحتی لازم را تأمین کند.
در مراسم معرفی طرح برگزیده، لرد رابرتسون، دبیرکل ناتو، گفت: «طرح برنده بسیار قابل توجه است. سازۀ موزون این ساختمان و سیالیت خطوط آن نشانی از مدرنبودن و کارآیی ناتو خواهد بود. هیچ شکی ندارم که ساختمان جدید ناتو بهصورت نشانهای ارزشمند در منظر شهری بروکسل خواهد درخشید.» لاری اولتمانز، همکار طراحی این ساختمان، آن را با عنوان زیر توصیف کرده است: «بازنمایی سهبعدی یک مجموعۀ پیچیده از الزامات برنامهای و ارتباطی.»
ساختمان دفتر مرکزی جدید ناتو، که تا سال ۲۰۰۹ تکمیل خواهد شد، در شهر بروکسل و در مجاورت ساختمان فعلی این سازمان قرار خواهد گرفت. هزینۀ ساخت دفتر مرکزی جدید را کشورهای عضو ناتو تأمین خواهند کرد.
طرح برندۀ جایزۀ دوم
طرح رتبۀ دوم را یک شرکت چندملیتی تهیه کرده است که دفتر اصلی آن در لندن است و شعبههایی نیز در بلژیک و ایتالیا دارد. (نامِ کاملِ شرکت در نسخۀ چاپی بهصورتی نوشته شده که OCR قادر به بازخوانی دقیق آن نبود؛ در ترجمۀ حاضر نام شرکت بدون حدسزدن خالی گذاشته شده است.)
طرح برندۀ جایزۀ سوم
طرح رتبۀ سوم را شرکت کوتر، کیم و همکاران تهیه کرده است. این شرکت در سال ۱۹۷۸ در شهر بوستون آغاز به کار کرد. این شرکت از همان آغاز فعالیتهای وسیعی را در زمینۀ طراحی معماری، شهرسازی، منظرسازی و حتی طرحهای تجاری و آکادمیک انجام داده است. در سال ۱۹۸۸ شعبهای در شهر لندن تأسیس کرد تا بتواند دامنۀ فعالیتهای خود را به اروپا گسترش دهد. مؤسسان این شرکت — یعنی فرد کوتر و سوزی کیم — علاوه بر فعالیتهای طراحی، از سابقۀ درخشانی در زمینۀ تحقیق و تدریس در مدارس معماری هم برخوردارند. فرد کوتر از سال ۱۹۹۲ تا ۱۹۹۸ رئیس دانشکدۀ معماری ییل بود و چند مقاله و کتاب در زمینۀ معماری و شهرسازی تألیف کرده است.
پانوشتها: ۱. Skidmore, Owings and Merrill. ۲. Louis Skidmore. ۳. Nathaniel Owings. ۴. John Merrill. ۵. Koetter, Kim and Associates. ۶. Fred Koetter. ۷. Susie Kim.
