معماری معاصر

گالری عینک نیوتن، تهران

·بیست و یکمین جایزه معمار

اشتراک‌گذاری

محل اجرا: تهران، خیابان کارگر شمالی، بالاتر از خیابان فاطمی، نبش کوچه هیئت

کارفرمایان: تورج پور اسکندریان، طاهر پوراسکندریان

معماران: معین نیک‌آیین، بابک نصیرآبادی

تیم طراحی: بنفشه توانایی، سعید یوسف‌وند، بیتا رضائی

مشاور سازه: آرشام آقاجانی

تأسیسات الکتریکی: عباس رمضانی

نورپردازی: صنایع روشنایی رونا

تیم اجرا: معین نیک‌آیین، بابک نصیرآبادی، الهه حسینی، کیاوش قریشی، شرکت بتن اکسپوز آ۳

گرافیک: محمدمهدی میرزایی

عکس: استودیو دید

زیربنا: ۱۹۰ مترمربع

مساحت: ۱۹۰ مترمربع

معین نیک‌آیین، بابک نصیرآبادی ـــ یک عنصر معلق برشی، پس از دیمین هرست

این پروژه، طراحی داخلی همراه با تغییر در کاربریِ بنایی است با قدمت ۴۰ ساله که به عنوان بانک فعالیت می‌کرد. درخواست کارفرما طراحی یک فروشگاه عینک بود. پس از مشاهده وضعیت موجود، بررسی پتانسیل‌های تاریخچه فعالیت بنا و بررسی امکان بازتولید معاصر آن، تغییر در برنامه پیشنهادی کارفرما و تبدیل آن به فضایی به مثابه یک گالری، مورد توجه قرار گرفت.

بنا از منظر خیابان مقابل در غروب: پوسته‌ای باریک و یک‌طبقه که از بلوکِ بتنیِ ده‌طبقه پشت آن بیرون کشیده شده، و گالری از درون روشن است.

نمای روبه‌رو در غروب: تابلوی NEWTON OPTIC در طولِ ویترین کشیده شده و کالبدِ شیشه‌پوش، به پیاده‌روِ فعالِ کارگر شمالی بازگردانده شده است.

با توجه به مسئله، ارتباط فضای درون و بیرون به واسطه یکپارچگی و آمیختگی فضای معماری با شهر، ایجاد کنش اجتماعی و کیفیات فضایی جدید، به عنوان اهداف اصلی پروژه تعریف شدند. از سویی دیگر موقعیت پروژه و نزدیکی آن به پارک لاله و موزه فرش، پتانسیل‌های متفاوتی را جهت ایجاد فضای رویداد و تعاملات اجتماعی برای تیم طراحی فراهم می‌کرد. به همین منظور، با جدا کردن صفحه‌های دوبعدی متداول دکور که همواره به جداره‌ها تکیه داشتند، جداره‌های پروژه را رو به شهر باز کردیم. با تعریف دکور به عنوان یک فضای سه‌بعدی در مرکز پروژه و ایجاد فضای بینابینی میان توده و بدنه، تلاش کردیم در جهت ایجاد نفوذپذیری و گسترش محورهای ارتباطی شهر به درون بنا و از بین بردن مرز میان شهر و معماری.

نقشه‌ی موقعیتِ پیرامون: پروژه (نشانه‌ی قرمز) میانِ بیمارستان دندان‌پزشکی ارتش ۶۰۰، فروشگاه موفتی، موزه‌ی فرشِ ایران و موزه‌ی هنرهای معاصرِ تهران قرار دارد.

نمودارِ موقعیتِ بنا و دیاگرام‌های دسترسی: پیاده‌روهای فعال، دسترسیِ پیاده از سه سو، و یک خط رفت‌و‌برگشت که حجمِ تردد سواره را پایین می‌آورد.

نمودارِ پتانسیل‌های موقعیت: گره‌های اقتصادی، اجتماعی، سیاسی، مذهبی و راه‌های فعال در پیرامونِ پروژه ـــ همان شبکه‌ی ارتباطاتِ اجتماعیِ موجود که گالری بر آن سوار می‌شود.

نمای طولی: پوسته‌ی یک‌طبقه‌ی کوچک، در پای بلوکِ مسکونیِ به‌مراتب بلندترِ پشت، با سه گشایشِ گالری که در نمای بلند بریده شده‌اند.

مقطع عرضی: توده‌ی شبکه‌ای که در درونِ پوسته معلق است، و آدم‌هایی که از پیرامونِ آن گذر می‌کنند.

پلان: سه توده‌ی شبکه‌ای به شکلِ گوه که در درونِ قاعده‌ی ذوزنقه‌ایِ بانکِ سابق ردیف شده‌اند.

دیمین هرست¹، هنرمند مفهومی، در پروژه «امکان‌پذیری فیزیکی مرگ» به واسطه تعلیق ابژه درون فضا، با عینیت بخشیدن به استعاره‌های بصری، مفهوم مرگ را به عنوان امری طبیعی تداعی کرده است. بر اساس قوانین طبیعت، مرگ هر پدیده موجب زایش پدیده‌ای دیگر می‌شود زیرا ماده هیچ‌گاه از بین نمی‌رود. با توجه به این مفهوم و همچنین در جهت نقد اشغال زمین توسط عناصر دکوراتیو، این توده فضامند به شکل یک عنصر معلق برشی² در میان بنا خود را به نمایش درمی‌آورد. همچنین شکل‌گیری ساختار شبکه‌ای در توده و ایجاد شکاف‌هایی درون آن به منظور بازتعریف معاصری از مرز میان لایه‌های فضایی، باعث ایجاد کیفیات فضایی متنوع، تغییر گونه‌شناختی فضای فروشگاهی، دگردیسی مدیوم آن و در نهایت مواجهه آن با یک وضعیت جدید می‌شود.

کانسپتِ اصلی، منفجرشده: توده به یک سطحِ برشی، بدنه‌ی مشبک، سقفِ شیب‌دار و کفِ مثلثی تقسیم شده ـــ پشته‌ای از لایه‌ها که عنصرِ معلق را به‌مثابه‌ی یک عنصرِ برشی می‌خواند.

کانسپتِ اولیه: سه نمودارِ مقطعِ کوچک که عنصرِ معلق را در درونِ حجمِ موجود می‌سنجند ـــ یک نوار، سه نوار، و سپس سه نوارِ مشبک.

کانسپتِ نما: دو وضعیتِ بنا ـــ پوسته‌ی بسته با نوارِ معلقِ درونی، سپس پوسته‌ی گشوده‌شده با عنصرِ معلق که از خیابان خوانده می‌شود.

آکسونومتری سه‌بعدیِ توده: عنصرِ معلقِ برشی، به‌مثابه‌ی یک شبکه‌ی سیاهِ پیوسته که سه ضلع از یک سلولِ درونی را در بر می‌گیرد.

پلانِ سازه‌ایِ مقاوم‌سازی: گوه‌ی توده‌ی درونی در برابرِ شبکه‌ی موجودِ ستون‌های بتنیِ پوسته‌ی بانک.

مقطعِ سه‌بعدی با نماهای کلیدی: کالبدِ بانک، توده‌ی شبکه‌ای درونی، و چهار قابِ دایره‌ای که لحظه‌های اصلیِ عکاسی را فهرست می‌کنند.

نگاه به بالا به توده‌ی معلق: شبکه در میانه‌ی هوا آویزان است و به سقفِ خرپای فلزیِ اصلیِ بانک گره خورده است.

توده‌ی شبکه‌ای از یک سر: قفسه‌ای مستطیلی از مدول‌های فولادیِ سیاه، با ابعادی که موجودیِ عینک را همچون اشیائی در ویترین نمایش می‌دهد.

توده‌ی شبکه‌ای به‌مثابه‌ی یک حجم: الگوی مدولی، بسته به جایگاهِ ناظر، یا به‌صورت یک شیءِ یکپارچه خوانده می‌شود یا به‌صورت یک پوسته‌ی نفوذپذیر.

شبکه‌ی معلق از منظرِ جانبی: توده به خرپای فلزیِ بالا گره خورده، و کفِ پایین آزاد رها شده است.

از سوی دیگر، سطوح آینه‌ای مقاطع، امکان زایش و تکثیر خودبه‌خودی فضا در بی‌نهایت و ایجاد تجربیات بصری متفاوتی را برای مخاطب فراهم می‌کنند. این پروژه سعی بر نگرشی دیگر به مفهوم مرگ و زایش داشته است که با تبدیل عنصر معلق به یک ساختار فضایی درون فضای دیگر، علاوه بر ایجاد چیدمانی فضایی برای فروشگاه، تفکری بر معناشناسی نظام جهان ماده و محسوسات نیز به وجود می‌آورد.