معماری معاصر

نیم رخ، کرمان

دفتر معماری گرا, حسین نمازی·عکس: محمدحسن اتفاق·معمار ۱۵۴ — بیست و پنجمین دوره جایزه معمار
نیم رخ، کرمان
محل اجرا: هوا نیرو، کرمان · کارفرما: مصطفی منظوری، ماریا اعتبار · طراح سازه: مهرداد مقبلی · همکاران معماری: عرفان رمضانی، حمید نیتی، مهراد قادری، محمد شکوری، امیر مسعود دریکوند · همکار اجرا: محسن منظوری · تأسیسات: حمید احدی، حمزه سلطانی‌نژاد، حسین زمزم · گرافیک: عرفان رمضانی · عکس: محمد حسن اتفاق · مساحت: ۲۵۰ مترمربع · زیربنا: ۳۵۰ مترمربع

بازتعریف زندگی در دل کویر

نیم رخ، بنایی تک واحدی در سه طبقه در زمینی جنوبی، در یکی از شهرک‌های در حال توسعه قرار گرفته، شهرکی که ضوابطی با تنوع تراکم در آنجا حاکم است.

این بنا در خاطره و تجربه زیسته خود، خشت‌های گلی، زخم‌های عاطفی زلزله و ویرانی‌های ارگ بم را به همراه دارد؛ از دست دادن‌هایی که جای خالی آنها هرگز پر نخواهد شد. نیم رخ تلاشی شاعرانه برای بازسازی پیوند با تاریخ و پاسخ به نیازهای روزمره زندگی در زمانه خویش است.

در مواجهه نخست، این بنا برای یافتن جایگاه خود در میان همسایگان، الگویی از تراکم را برگزید که در برابر آسمان مهاجم کویر عقب‌نشینی کند، اما در ادامه، با حجمی پلکانی، خود را به آسمان پیوند دهد. نیم رخ، برخلاف جریان غالب، از حقوق قانونی خود چشم‌پوشی کرده و با کاهش تعداد طبقات و زیربنا، به این پرسش پاسخ داده است: «خروج از مسابقه پرسود تراکم و افزایش طبقه چه مزیت‌هایی دارد؟» این پرسش در شهرک‌های مسکونی، جایی که تب بهره از تمام پتانسیل‌های قانونی و غیرقانونی بر صنعت ساختمان مستولی شده، اهمیتی دوچندان می‌یابد.

نمای اصلی نیم رخ در روز — نمای سفید موج‌دار با حجم‌های پلکانی خاکی، پنجره‌های کوچک در طبقات بالا
نمای اصلی — حجم‌های پلکانی در برابر آسمان کویر عقب‌نشینی می‌کنند
نمای جنوبی نیم رخ در غروب — بنای پلکانی با نور گرم، استخر باریک، عرشه چوبی و حیاط
نمای جنوبی در غروب — بنا به حیاطی با استخر، عرشه چوبی و سبزی باز می‌شود
· · ·

پلی بین شهر و آسمان

با شکافتن حجم مکعبی بنا، کوچه‌های باریک و زنده‌ای خلق شده‌اند که ارتباطی میان رهگذر و بنا برقرار می‌کنند. این شبه‌کوچه، حاصل معامله‌ای میان داشتن آسمان و نساختن زمین است؛ کوچه‌ای سنتی که در شهرهای امروزی رو به حذف و جایگزینی با خیابان‌هاست.

نیم رخ در زمانه زمین‌خواری، با خلق این شبه‌کوچه، مرتکب «آسمان‌خواری» شده و هنگام گذر از خیابان، نگاه رهگذر به قابی از آسمان گره می‌خورد که در مالکیت اختصاصی نیم رخ است.
شبه‌کوچه در روز — زنی میان دیوارهای خاکی با بامبو، نورگیرهای کف و درب شیشه‌ای بزرگ
شبه‌کوچه در روز — فضایی زنده میان بنا و همسایه
شبه‌کوچه باریک بین نیم رخ و همسایه در غروب — دیوارهای خاکی، بامبو، نورگیرهای کف
شبه‌کوچه در غروب — بامبو، نورگیرهای کف و قابی از آسمان
نمای مسیر باریک بین دو دیوار خاکی به سوی آسمان باز، کف آجری و پنجره شیشه‌ای بزرگ
مالکیت قطعه‌ای از آسمان — مسیر، آسمان کویر را قاب می‌کند
· · ·

گفت‌وگو با همسایه

نیم رخ با چرخش حجم خود، از بنایی صلب و بی‌روح به ساختمانی جان‌دار و اندام‌وار تبدیل شده است. این بنا، که از چیدمان یکنواخت و بی‌جان شهرک‌های مسکونی به تنگ آمده، مانند سربازی سرکش در رژه‌ای منظم عمل می‌کند؛ در حالی که هم‌قطارانش با چهره‌ای عبوس به جایگاه خیره شده‌اند، او سر خود را به سوی دیگر چرخانده و تنها نیم رخش پیداست. نمای بنا با دو پنجره کوچک در طبقات بالایی، به سان دو گوش، نیم رخ انسانی را تداعی می‌کند که با تمردی شاعرانه در برابر یکنواختی خانه‌های صف‌کشیده محله، با نگاهی کنجکاو به همسایه خیره شده و تلاش می‌کند با او رابطه برقرار کند. مسئله این است: «چگونه بدون گفت‌وگو با همسایه، گفت‌وگو با شهر ممکن است؟»

مقطع و نمای معماری نیم رخ با حجم پلکانی سه طبقه، دیوارهای نارنجی و سبزینه
مقطع و نما — حجم پلکانی رابطه میان فضاهای داخلی و خارجی را نشان می‌دهد
نشیمن دوبلکس با دیوارهای خاکی، لامپ‌های آویز کروی، فرش ایرانی، مبلمان و دیوار شیشه‌ای تمام‌قد
نشیمن دوبلکس — لامپ‌های آویز، فرش ایرانی و دیوار شیشه‌ای تمام‌قد رو به باغ
· · ·

رخ پنهان

نیم رخ، با خلق شبه‌کوچه‌ای زنده، جداره سوم را از آغوش دیوار همسایه بیرون کشیده تا نمای سوم به مثابه نمای اصلی فرصتی برای خودنمایی پیدا کند، نمایی که پیش‌تر در حصار پنهانی میان دو بنا محصور بود. این نما، چهره‌ای جدید به بنا می‌بخشد و با گشودن پنجره‌ای به سوی همسایه، پیوندی پویا با همسایه برقرار می‌کند و جداره‌ای خاموش را به صحنه‌ای زنده بدل می‌کند و فرصت‌هایی نو برای ایجاد مدلی از ریخت‌شناسی توسعه بلوک‌های شهری می‌آفریند.

نمای پلکان از بالا به سوی نورگیر، پله‌های فولادی تیره با لبه‌های سفید روشن
نگاه به بالا — پلکان نور را از نورگیر سقفی به درون می‌کشد
پلکان داخلی با زنی در حال بالا رفتن از پله‌های فولادی شناور، دیوارهای طلایی گرم
پلکان — پله‌های فولادی شناور میان دیوارهای خاکی و سفید
نمای پلکان از طبقه همکف با سقف خاکی، دیوارهای سفید و پله‌های فولادی شناور
پلکان از طبقه همکف — اتصال سه طبقه از طریق شکافی عمودی از نور
اتاق با درب کشویی شیشه‌ای سه‌لنگه رو به شبه‌کوچه، شخصی در حال عبور از کنار بامبو
درهای شیشه‌ای تمام‌قد مرز میان درون و شبه‌کوچه را محو می‌کنند
نمای داخلی از دیوار شیشه‌ای تمام‌قد رو به شبه‌کوچه با بامبو و زنی ایستاده در انتها
اتاق خواب با دید به شبه‌کوچه و بامبو از پشت دیوار شیشه‌ای
پلان‌های طبقات نیم رخ — همکف با پارکینگ، آشپزخانه، نشیمن و حیاط؛ طبقه اول با اتاق‌ خواب؛ طبقه دوم با اتاق خواب و تراس
پلان طبقات — همکف (چپ)، طبقه اول (وسط)، طبقه دوم (راست)

موجودیت‌های مرتبط در بانک اطلاعات معماری