معماری بومی و محلی

آهنگ کار و زندگی بوشهری

سردبیر·عکس: ناخدا عبدالرسول غریبی (نقاشی‌ها)·ویژه‌نامه بوشهر
آهنگ کار و زندگی بوشهری

موسیقی و رقص بخشی وجودی از انسانیت است، امری که در واکنش کودکان به آنها نمایان است. موسیقی‌های آیینی، محفلی، سنتی و ... ریشه در موسیقی کار و زندگی دارند، چه آن‌گاه که در هماهنگی کار جمعی و بالا بردن بهره‌وری خود را نشان می‌دهند، چه آن‌گاه که در کار فردی که شامل حرکت‌های مختلف است خود را بروز می‌دهند.۱

ماهیگیری از دیرباز یکی از مشاغل مهم در جلگه ساحلی بوشهر بوده است.۲ از زمانی که بافتن تورهای بزرگ ماهیگیری و ساختن لنج‌های چوبی ابداع شد، موسیقی و آواز در هماهنگ کردن عمل ماهیگیران و گَلافان (نجارهای سازنده کشتی‌های چوبی) بیش از پیش اهمیت یافت. گَلافان هماهنگ با هم با وزن دو-چهار چکش می‌زدند و ارّه می‌کشیدند؛ ملوانان بوشهری در سفرهای طولانی دریایی با نیمه‌خوانی رنج سفر را کاهش می‌دادند و کار پاروزنی، بادبان‌کشی و تورکشی را هماهنگ می‌کردند؛ و باربران با موسیقی یَزله هماهنگ می‌شدند و نیرو می‌گرفتند.

نقاشی عامیانه از قایق چوبی با ماهیگیران در دریای طوفانی
ماهیگیران در دریا. نقاشی: ناخدا عبدالرسول غریبی

انواع دیگر موسیقی و رقص محفلی مثل خیام‌خوانی (شعر و موسیقی و رقص که بزرگداشت خوش‌باشی است) و موسیقی آیینی زار که خاص ایرانیان افریقایی‌تبار است و موسیقی سنتی در دشتستان، ادامه همان گونه‌های مختلف موسیقی کار و زندگی هستند.

نقاشی عامیانه از ساخت لنج چوبی در بندر
لنج‌سازی در بندر
نقاشی عامیانه از ملوانان در حال کشیدن طناب بر روی عرشه لنج
ملوانان در حال کار هماهنگ بر روی لنج

۱ برای مثال در کار نانوایان (شاطران) مناطق کویری ایران که شامل درست کردن خمیر، پهن کردن خمیر بر چوب نانوایی، قرار دادن در تنور و برداشتن نان به چشم می‌خورد و با عنوان رقص شاطری خوانده می‌شود.

۲ شوربختانه به دلیل آلودگی‌های نفتی خلیج فارس و کشتی‌های ماهیگیری چینی که به روش صنعتی ترال بی‌رویه به ماهیگیری مشغول‌اند، نسل انواع ماهی‌های خلیج فارس و همچنین این حرفه باستانی و مولد بیش ازپیش به خطر افتاده است.

مجله معمار
شماره ۱۳۵ · مهر و آبان ۱۴۰۱ · نقاشی‌ها: ناخدا عبدالرسول غریبی