ریکاردو بوفیل، معمار نامدار اسپانیایی که مغز خلاق او به‌وجودآورنده برخی از نامتعارف‌ترین سازه‌های دنیاست، با پروژه‌های خانه‌سازی انبوهش شناخته می‌شود که در آنها فرم‌های هندسی را با الهام از معماری مدیترانه‌ای و عربی به کار گرفته است. امروز، آفریده‌های او مورد هجوم سلفی‌بگیرها و سازنده‌های موزیک ویدئو قرار گرفته‌اند و حال‌وهوای فریبنده‌ای برای عصر دیجیتال فراهم می‌کنند.
بوفیل سال ۱۹۳۹ در بارسلون زاده شد و در یک خانواده متشخص کاتالان در زمان دیکتاتوری فرانکو رشد کرد. او راه پدرش را به عنوان معمار، سازنده دنبال کرد. زمانی که به دلیل دیدگاه چپ‌گرایانه‌اش از کشورش تبعید شد، تحصیل معماری را در سویس ادامه داد. سال ۱۹۶۳ به اسپانیا بازگشت و «کارگاه معماری» را تأسیس کرد؛ یک گروه چندرشته‌ای از روشنفکران، شامل حرفه‌ای‌های معماری، سینما، و فلسفه که نه تنها به سبک‌های معماری روز می‌پرداخت بلکه در جنبش‌های اجتماعی هم فعال بود. این پروژه‌ها مسیر بوفیل و کارگاهش را به ساخت خانه‌های اجتماعی در مقیاس بزرگ در فرانسه دهه ۸۰ هدایت کرد، که شهرت امروزش را بیشتر مدیون آنهاست.
رویکردی نامتعارف به معماری
بوفیل کار خود در اسپانیا را با تعدادی پروژه کوچک‌تر آغاز کرد که اصول هندسی را گاه تا مرز بی‌معنی و پوچ بودن دنبال می‌کردند. به عنوان مثال «دیوار قرمز» یک مجموعه مسکونی در شهر ساحلی کالپه۱، یک کولاژ خیره‌کننده صورتی و آبی از دیوارها و راه‌پله‌ها که در سال ۱۹۶۸ طراحی و در سال ۱۹۷۳ تکمیل شد؛ روایتی تازه از قصبه‌های افریقای شمالی به سبکی حیرت‌آور.
اولین پروژه خانه‌سازی تکمیل‌شده او در فرانسه، طاق‌دارهای کنار دریاچه (Les Arcades du Lac) بازآفرینی گسترده یک باغ فرانسوی قرن هفدهمی، تجلی سلیقه باروک بود، اما با مجموعه‌های آپارتمانی که کارکرد حصار و پرچین داشتند.
پروژه‌های مهم
کارهای بوفیل طیف وسیعی را دربرمی‌گیرد، از بناهای عمومی تا زیرساخت‌های ترابری، طراحی شهری و پروژه‌های خانه‌سازی.
دیوار قرمز
این مجموعه آپارتمانی که شکل یک قلعه نظامی را دارد، گویی از صخره‌های بلند و پرشیب ساحل مدیترانه در مانزانارس۲ اسپانیا سربرآورده است. طرح آن مرز میان فضای خصوصی و عمومی را کم‌رنگ کرده است. شبکه‌ای از پله‌ها، راهروها، و پل‌های درهم‌تنیده، دسترسی به ده‌ها آپارتمان این مجموعه را امکان‌پذیر می‌کنند.
طاق‌دارهای کنار دریاچه
این نخستین پروژه مهم دفتر بوفیل در فرانسه، سال ۱۹۸۱ به عنوان بخشی از برنامه دولت فرانسه برای حومه‌های پاریس طراحی شد: کل بخش‌ها از پایه ساخته شدند تا تراکم و ازدحام مرکز شهر را کاهش دهند، رشد را سرعت بخشند، در عین حال از ایجاد حومه‌های بی‌هویت و ناچیز تا حد امکان جلوگیری کنند. هدف از این کار که در تاریک‌ترین روزهای بحران دهه ۷۰ جان گرفت، حل سریع و کم‌هزینه مشکل کمبود شدید مسکن بود. طراحی و چیدمان سازه آپارتمان‌ها با الهام از باغ‌های تاریخی فرانسه بود، اما با تغییری اساسی در مقیاس، حصارها و پرچین‌ها به ساختمان‌های بلندمرتبه تغییر شکل یافتند.
فضاهای ابراکساس
در همان سال این پروژه هم به عنوان یک نماد شهری تکمیل شد. سه بلوک ساختمانی عظیم به سبک باروک کنار هم جا داده شده‌اند که در برخی بخش‌ها یادآور معماری فرانسوی، و در برخی دیگر ارجاعی به معماری مدیترانه‌ای هستند و یک فضای همگانی بزرگ را در کنار مجموعه مسکونی شکل می‌دهند، به‌رغم تأثیر اندک بر بافت شهری، این پروژه به یک نماد و نقطه مبنای معماری پست مدرن تبدیل شده است.
والدن ۷
این مجموعه ۱۴ طبقه بزرگ در حومه‌های بارسلون، یکی از کارهای بسیار شناخته‌شده بوفیل است که در زمین پیشین یک کارخانه سیمان ساخته شده، شامل ۴۵۰ واحد مدولار که با پل‌های پیاده به هم مرتبط شده و پیرامون حیاط‌ها جاگرفته‌اند. معماری مدولار با هدف توانایی سازگار شدن با نیازهای متغیر ساکنان انتخاب شده است.
کارخانه
این کارخانه پیشین سیمان، پس از تغییر کاربری، دفتر کار و اقامتگاه بوفیل را در خود جا داد، و امروز کماکان مقر «کارگاه معماری» است. کارخانه، بیانیه ساخته‌شده این کارگاه، میراث و دفتر مرکزی آن است، که یک شهر صنعتی آلوده‌کننده را به آزمایشگاهی بی‌همتا برای ایده‌ها تبدیل کرده است. بوفیل ملک را سال ۱۹۷۳ خرید و این فرصت را برای زنده کردن شیوه‌های معماری گذشته مغتنم شمرد، در عین حال که از محدودیت‌های شدید ایجاد توازن بین کار - زندگی در بارسلون هم اجتناب کرد.
ترمینال فرودگاه بارسلون
بازی‌های المپیک سال ۱۹۹۲ بهسازی و توسعه این ترمینال را برای ایجاد دروازه‌ای جدید برای بازدیدکننده‌ها و ورزشکاران الزامی کرده بود. پیش‌ساخته بودن ساختمان ترمینال، شامل یک نمای دولایه و یک سازه عظیم بتنی، کار را ساده و مؤثر کرد. رامبلاس۳، گذرگاه یک کیلومتری داخلی که ترمینال‌ها را به هم وصل می‌کند، چشم‌اندازی هم از هواپیماهای عبوری به بیننده ارائه می‌دهد. از آنجا که بستن فرودگاه به هیچ وجه امکان نداشت، معماری مدولار فرودگاه، بازسازی در چند مرحله را امکان‌پذیر کرد.
نزدیک به دو دهه بعد، فرودگاه با افزودن یک ترمینال جدید، به نام ترمینال یک گسترش یافت، که در سال‌های اخیر یکی از مهم‌ترین پروژه‌های مهندسی راه و ساختمان در اروپا بوده است. سازه یکپارچه، ساخته‌شده از گرانیت سفید صیقلی، به نور اجازه می‌دهد از دیوارهای شیشه‌ای و سقف عبور کند. سقف‌های سرامیک‌پوش اندکی قوس‌دار، به فضای وسیع آن که ترکیبی است از شکل‌های صاف و منحنی، حالتی آینده‌نگرانه می‌بخشند.
بوفیل در ۸۲ سالگی از دنیا رفت، در حالی که عمرش را وقف ساختن بناهای پست‌مدرن غریبی فراتر از بروتالیسم کرد که برخی از آنها الهام‌بخش زیباشناسی سریال مشهور «بازی ماهی مرکب» و فیلم‌های ناکجاآبادی مدرن همچون «برزیل» و «بازی گرسنگی» بوده‌اند.
پانوشت‌ها:
1- Calpe
2- Manzanares
3- Ramblas
https://magazine.artland.com
