علی کرمانیان متولد ۱۳۴۴ و فارغالتحصیل معماری با رتبۀ ممتاز از دانشکدۀ PCL لندن و فوقلیسانس با رتبۀ ممتاز از دانشکدۀ (Bartlett) UCL دانشگاه لندن است. او در دو دفتر معماری Price و Dusek لندن فعالیت کرده و از سال ۱۳۷۰ در دفتر شخصی خود در تهران مشغول به کار است. حاصل ۱۳ سال کار او بیش از ۹۰ پروژۀ طراحی شده و ۶۰ پروژۀ ساخته شده است که از میان آنها دو طرح به عنوان طرحهای منتخب هیئت داوران جایزۀ بزرگ معمار در سالهای ۱۳۸۰ و ۱۳۸۳ انتخاب شدهاند. دفتر کار کرمانیان در مسابقۀ معماری شهرداری بم در سال ۱۳۸۲ نیز به صورت مشترک رتبۀ چهارم را از آن خود کرد.
از جمله فعالیتهای دیگر کرمانیان تدریس در دانشکدۀ PCL لندن به عنوان دستیار و تدریس و مدیریت گروه معماری در دانشگاه آزاد بوده و در این سمت در سال ۱۳۷۱ اولین مسابقۀ معماری دانشجویی کشور را برگزار کرد؛ او در پروژۀ بم نیز از زمرۀ فعالان بوده است. در این شماره تعدادی از طرحهای مسکونی او معرفی شدهاند که متن توضیح آنها را خود طراح نوشته است.
به دلایل مختلف از جمله مسائل اقتصادی، ضوابط محدودکنندۀ شهرداری تهران و شرایط از پیشتعیینشده توسط کارفرمایان، که انعکاس مستقیم وضع بازار خرید و فروش واحدهای مسکونی هستند، طراحی پروژههای مسکونی از نظر ساخت و سازماندهی فضایی به ندرت امکان عرض اندام را به خلاقیتهای طراح میدهد. مثلاً با تعریف «۵ طبقۀ دو واحدی» عملاً تفکیک فضاهای داخلی برای معمار از پیش انجام شده است. او فقط به کار سادۀ تقسیمات نقشه میپردازد، که متأسفانه در تهران اغلب حتی این تقسیمات را هم بسیاری از طراحان پس از شکلگیری طبقۀ پارکینگ انجام میدهند که این خود تا حد زیادی از کیفیت فضاهای داخلی مسکونی یعنی فضاهای اصلی پروژه میکاهد.
بدین ترتیب، شکل بیرونی حجم و نمای بناها تنها امکان بروز خلاقیت برای طراحان است. شاید به همین علت در این پروژهها هم برای ابراز نظر و عقاید از نمای بیرونی حداکثر استفاده شده است، چرا که متأسفانه این ایدهسازی در فضاهای داخلی امکان تحقق ندارد. هر چند که ظاهراً استفادهکنندگان از این فضاهای داخلی طی دوازده سال گذشته ناراضی نبودهاند، شاید هم به این دلیل که ملاک مقایسۀ آنها ساختمانهایی با کیفیت پایین بودهاند که حتی سادهترین مسائل معماری را در خود حل نمیکنند و متأسفانه بیشتر شهرهای ما را اشغال کردهاند.
البته گفتنی است در معماری مسکونی، که بخش عمدۀ ساختمانسازی در ایران را تشکیل میدهد، ساختمانهای ویلایی امکانات بیشتری را برای تحقق ایدههای فضایی معمار در اختیار میگذارند. معرفی برخی از این پروژهها نیازمند فرصت دیگری است.
مجتمع خالدی (دروس، ۱۳۷۵)
دستیاران طراحی و ترسیم: علی احمدزاده، بهارک رئوفی
سازه: پرویز پارسیراد
اجرا: خالدی، آبرینیا
کارفرمای این پروژه، که خود مهندس عمران بود، مایل بود ساختمانی «مستحکم» و «بسیار مدرن» داشته باشد و به سازۀ ساختمان بسیار اهمیت میداد. همین باعث شد ایدۀ پروژه فرم سازه قرار گیرد. به دلیل سطح اشغال ۴۰درصدی این بنا، امکان بازی با حجم فقط در تنها نمای شهری آن یعنی نمای حیاط وجود داشت. در این بازی، فضای بینابینی نیمهباز بین فضای باز حیاط و فضای بستۀ ساختمان به وجود آورد که از تداخل فرم بستۀ ساختمان با اشکال منحنی و مکعبیشکل و تداخل آنها با سازۀ ساختمان، که از درون حجم بیرون کشیده شده، به وجود آمده است (این پروژه یکی از ۲۰ پروژۀ منتخب هیئت داوران جایزۀ بزرگ معمار سال ۱۳۸۰ بود).
مجتمع شهریور (محمودیه، ۱۳۷۶)
دستیاران طراحی و ترسیم: علی احمدزاده، پیمان قراگوزلو
سازه: پدرام زرپاک
تأسیسات: محسن چهلتنی
اجرا: علی کرمانیان
این مجموعه با تصور یک خانۀ بزرگ برای تمام ساکنان، به جای واحدهای کاملاً مجزای آپارتمانی، در عین رعایت استقلال هر یک از واحدها طراحی شد. فضای مرکزی یادآور حیاطهای مرکزی معماری حاشیۀ کویر است و به عنوان ورودی، فضای تقسیمکنندۀ اصلی و محل ارتباط با فضای باز خارج از خانه در نظر گرفته شده است.
این مجتمع یک مجموعۀ مسکونی ۶-۳ واحدی است. ارتباط فامیلی ساکنان و عدم اشغال ۶۰ درصد زمین، امکان طراحی فضاهای باز و نیمهبازی را فراهم آورد که استفادهکننده را به تدریج از فضای بیرون به فضای درون میکشاند.
آشکار نبودن زیاد دسترسی به واحدها و لزوم عبور از فضاهای بینابینی اجازۀ تجربۀ فضاهای متفاوتی را به ساکنان میدهد که در مجموعههای مسکونی آپارتمانی کمتر با آنها روبهرو میشویم. از بیرون نیز ورودی فضای تعریف شدهای جدا از خیابان است.
بازی با فضای خالی در دل حجم پر، در جاهای دیگر از جمله نمای جنوبی به سمت حیاط نیز صورت گرفته است و برای کسی که فضای حیاط میانی را تجربه کرده تا به حیاط پشتی رسیده همان نوع بازی با حجم را مجدداً تداعی میکند. مسئلۀ «امنیت» موردنظر کارفرما ایدۀ «قلعه» را به عنوان ایدهای اصلی شکل داد.
ساختمان ۶۶ (زعفرانیه، ۱۳۸۰)
دستیاران طراحی و ترسیم: ساشا صادقی، نادر رهبر
سازه: فرید صاحب
تأسیسات: محسن چهلتنی
اجرا: علی کرمانیان، جواد کرمانیان
این ساختمان، که از پروژههای منتخب جایزۀ بزرگ معمار ۸۳ بوده، شامل پنج طبقۀ مسکونی در سه تیپ مختلف است. ایدۀ اصلی شکلدهی این طرح، هندسۀ بسیار متفاوت خیابان و سایت بود. به عبارت دیگر، اختلاف زاویه میان خیابان و سایت اساس طراحی قرار گرفت. این اختلاف زاویه در نما و ورودی ساختمان به خوبی محسوس است، اما برنامۀ فیزیکی خواسته شده اجازۀ تعمیم این ایده را به فضاهای داخلی نداد و این عمدهترین ضعف پروژه است.
ساختمان تختی ۵ (۱۳۸۰)
دستیاران طراحی و ترسیم: ساشا صادقی، نادر رهبر
سازه: فرید صاحب
تأسیسات: محسن چهلتنی
اجرا: علی کرمانیان، فرید چهلتنی
این ساختمان مجموعۀ مسکونی ۱۰ واحدی در الهیه، در کوچهای باریک و پرپیچ و خم، شبیه کوچهباغهای قدیم این منطقه است. شکل نامنظم زمین و عرض زیاد آن باعث میشود بیننده هنگام عبور از مقابل آن دیدها و منظرهای متنوعی را تجربه کند. استفاده از چند لایه، که با رنگ و شکل در نما متمایز میشوند، این حرکت را پدید آورده است. جدا شدن برخی از این لایهها از حجم هم باعث به وجود آمدن فضاهای نیمهباز میان فضای باز شهر و فضای بستۀ ساختمان شده است. متأسفانه این ایده، به دلایل بسیاری به داخل فضاها تسری پیدا نکرده است. هر چند که فضای داخل در تماس با سطح نمای بیرونی و در پس آن همان حرکت را دارد.
پروژۀ تختی ۷ (۱۳۸۱)
دستیاران طراحی و ترسیم: ساشا صادقی، نادر رهبر
سازه: پرویز پارسیراد
تأسیسات: محسن چهلتنی
اجرا: علی کرمانیان، فرید چهلتنی
این ساختمان در سال ۸۱ دقیقاً کنار پروژۀ قبل، با در نظر گرفتن وجود ساختمان قبلی به عنوان مهمترین ساختمان کوچه و با هدف ایجاد هماهنگی در عین استقلال خود آن طراحی شد. اختلاف طول ۶۰ درصد در شرق و غرب این ساختمان و نیز امکان حذف پخی ۴۵درجه در گوشۀ جنوب شرقی باعث شد شکل ساختمان با ساختمان قبلی هماهنگ شود و به سمت ساختمان قبلی میل کند.
