کارهای فرخ قهرمانپور

اگر معماری را «موضوع خاصی» ندانیم که مشغلهٔ «آدم‌های خاصی» است، و رسالت آن نیز فقط «نوآوری» (به هر قیمت و با هر ترتیب) است، و علاوه بر بناهای بزرگ و مهم و منحصر به فرد — که گاه‌به‌گاه ساخته می‌شوند — همهٔ ساختمان‌های کوچک و بزرگ و مهم و غیرمهم را هم که بنا می‌شوند و واقعیت شهرها و محله‌ها و کوچه‌ها و خیابان‌ها، و صحنهٔ اصلی زندگی ما را تشکیل می‌دهند در حوزهٔ علاقه و توجه معماری بدانیم، می‌توانیم بگوییم هرج و مرجی که امروز گریبانگیر سیمای شهرها و محیط زندگی ماست یک مسئلهٔ مهم معماری است.

این هرج و مرج ناشی از ترکیب پیچیدهٔ عوامل متعدد است: سرعت تحولات، نگاه و برخورد سطحی و عجولانه ما به دستاوردهای غرب پیشتاز، و حضور مؤثر و با نفوذ قشرهایی از جامعه که در جریان این تغییر و تحول سریع ناگهان به ثروت رسیده‌اند و کاریکاتوری از اشرافیت و تجمل و زرق و برقی ظاهری را در جریان رقابتی ناسالم بر معماری شهرها حاکم کرده‌اند.

اما به‌رغم سیطره و نفوذ این هجوم مخرب، به اعتقاد ما، هنوز جریان سالمی در عرصهٔ معماری وجود دارد که با پایداری در مقابل این هجوم ایستاده است، و مجلهٔ معمار بنا دارد برای همراهی با این جریان سالم و حمایت از این معماری، که حاصل ذوق و سلیقهٔ پرورش یافته، فکر جدی، و مهارت ناشی از ممارست مداوم است، در برابر معماری بی‌مایه و غیرمسئول و دنباله‌رو مد روز، آثار معمارانی را که با کار و کوشش و زحمت سال‌ها توانسته‌اند از لحاظ فنی و هنری به پختگی و بلوغ برسند و بناهایی جدی و درست و زیبا بسازند به جامعه معرفی کند.

در این شماره آثار فرخ قهرمانپور را معرفی خواهیم کرد. او متولد ۱۳۲۰ در تهران و فارغ‌التحصیل رشتهٔ معماری دانشکدهٔ هنرهای زیبای دانشگاه تهران در سال ۱۳۴۶ است. قهرمانپور طی فعالیت حرفه‌ای سی‌سالهٔ خود در کار معماری، تعداد زیادی خانه و آپارتمان مسکونی و چندین بنای عمومی را — در مقام معمار مستقل یا عضو و همکار شرکت مهندسین مشاور پارساز — طراحی و اجرا کرده است.

در اینجا به معرفی یک نمونه از کارهای اجرا شدهٔ قهرمانپور، که یک ساختمان اداری بخش خصوصی است، و دو نمونه در حال اجرا از بناهای عمومی، که در چارچوب شرکت پارساز در دست انجام است، می‌پردازیم.

ویژگی‌های آثار قهرمانپور

ایجاد محیطی جالب و دلپذیر، از طریق ترکیب سنجیده و موزون حجم‌ها، ضمن رعایت سادگی و پرهیز از شلوغی و اغتشاش و به‌کارگیری عناصر ناهمگون، تأمین نور طبیعی برای همهٔ فضاهای ساختمان، رعایت نظمی هندسی که سازهٔ ساختمان بر آن استوار شود در عین آزادی و تنوع حجم‌ها، صرفه‌جویی در مصرف و دقت در انتخاب مصالح و توجه زیاد به جزئیات اجرایی، و پاسخگویی به الزامات فنی و کارکردی پایه‌های اصلی معماری قهرمانپور را تشکیل می‌دهند. او معتقد است که چون اثر معماری ماندگار است (حتی در ایران که عمر ساختمان کوتاه است، حداقل ۲۰-۳۰ سال باقی می‌ماند)، باید بتواند در طول عمر خود همواره جالب و پذیرفتنی باشد، و به همین دلیل دنباله‌روی کورکورانه و عجولانه از مد روز را درست نمی‌داند. او به شیوهٔ معمول شده در این سال‌ها که عده‌ای برای ساختمان «پلان» تهیه می‌کنند و گروهی «نما» را روی ساختمان «می‌چسبانند» سخت انتقاد می‌کند و می‌گوید که معماری نماسازی نیست، فضای داخلی و نمای خارجی باید حاصل ترکیب فکر شده و منسجم حجم‌هایی باشد که برای پاسخگویی به نیازهای بنا با هم تلفیق می‌شوند. نگاهی به کارهای اخیر قهرمانپور گرایش او را به استفادهٔ هرچه بیشتر از سطوح و حجم‌های نرم و منحنی، به‌جای سطوح و حجم‌های راستگوشه، که در کارهای قدیمتر او با زاویهٔ ۴۵ درجه با هم ترکیب می‌شدند، نشان می‌دهد که ظاهراً حکایت از نرمی و انعطاف ناشی از گذر ایام دارد.

فرخ قهرمانپور

طرح پرسپکتیو ساختمان مرکزی جامعهٔ مهندسان مشاور ایران — برندهٔ دوم مسابقه