نوش آباد؛ شهر زیرزمینى

+\\n

پیش از سفر دوباره به کاشان، میان یادداشت هاي قدیمی به کاغذ کوچکی با دستخط نوجوانی ام برخوردم که نوشته بودم کاشان کاشانه من است بی آنکه خویشاوندي در آن داشته باشم. اصفهان اگر برایم تار باشد کاشان سه تار است؛ کوچک نیست اما بزرگ هم نیست؛ دور نیست اما نزدیک هم نیست. کاشان برایم شهر زیرزمینی نوش آباد را 1همان جا و همان اندازه است که باید باشد. بنا شد ببینم و خواستم پیش از سفر نه جستجو کنم و نه چیزي بخوانم تا افسانه ها و روایت هاي شهر را از زبان مردمانش جویا شوم. می گویند نامش در ابتدا انوش آباد بوده و دیرینگی آن به سال هاي پایانی ساسانی بازمی گردد. شهري کوچک در دقیقه با کاشان است اما آثار شگفت انگیزي را در فواصل کم و 10 فاصله نزدیک به در دل کوچه هاي باریک خود جاي داده، با مردمانی که از اهالی کاشان گرم ترند. سفر با دیدن شهر زیر زمینی آغاز می شود که آن را اویی می خوانند. در یک روایت به معنی جایگاه و نیایشگاه آب است و در روایتی دیگر، اویی در روزگار قدیم براي اهالی آن، به قصد صدا زدن به کار می رفته. تا پیش از کشف اتفاقی

+\\n

1381 این شهر زیرزمینی طی حفاري براي اجراي عملیات ساختمانی در سال خورشیدي، بزرگان و ریش سفیدان بر اساس نقل سینه به سینه اعتقاد داشتند شهري در زیر زمین وجود دارد اما جوان ترها آن را افسانه می دانستند. از یک سو به دلیل آنکه اویی به عنوان پناهگاه استفاده می شده و باید پنهان می مانده، باعث 1335 کتیبه اي براي آن نوشته نشده و از سویی دیگر سیلبی در سال تخریب بخش بزرگی از شهر بالیی و مسدود شدن تنورها و در نتیجه بسته شدن مسیرهاي دسترسی به شهر پایینی می شود. نوش آباد در گذشته مسیر اصلی دسترسی کاشان به ري بوده و در زمان جنگ ایرانیان با تازیان بسیار مورد هجوم قرار می گرفته که می تواند علت اصلی شکل گیري اویی باشد. از سوي دیگر سازماندهی فضاهاي داخلی نشان از یک سکونتگاه موقت )حداقل در آن زمان( دارد حال آنکه در دوره هاي دیگر در این شهر زیرزمینی چه اتفاقی می افتاده به طور دقیق مشخص نیست اما فرار از گرماي طاقت فرسا و پرداخت باج و خراج می تواند کارکرد دیگر این شهر در دوره هاي بعدي باشد. جمعیت شهر در زمان

+\\n

عکس ها: ملیحه محمدى

+\\n

نقد و نظر نقد و نظر

+\\n

نفر برآورد شده است که در حفر چاه و قنات2000 شکل گیري اویی نزدیک چیره دست بوده اند. این شهر در سه طبقه )تصویر ترسیم برش دستی( به طول کیلومتر و به صورت دست کند ساخته شده که علت اصلی پایداري آن، 4 مجموع خاك پر سلیس و مقاوم این منطقه است. دسترسی ها بیشتر از راه تنور خانه ها به زیر زمین میسر می شده اما اکنون از طریق پله هاي سرداب در قالب دو ورودي مجزا به دو طبقه امکان پذیر است. فضاهاي داخلی شامل اتاق هاي خانوادگی )کوچک و بزرگ(، سرویس بهداشتی، محل نگهبانی، چراغدان، انبارها، محل کمین و تله، تنور و حفره هاي انتقال هواست که به تنورخانه ها در اصطبل یا آشپزخانه در روي زمین منتهی می شود. در زمان استفاده از این شهر، تأمین نور به وسیله چراغدان پی سوز انجام می شده که اما آن گونه که در تصاویر دیده می شود نورپردازي قدري فکر نشده

+\\n

طراحی شده که صرفاً تلشی ناموفق براي ایجاد جذابیت بصري است در حالی که نورهاي نقطه اي متمرکز می توانست انتخاب بهتري در این زمینه باشد. در طبقه دوم زیرین، اتاق بزرگی منسوب به اتاق شورا وجود دارد که گمان می رود محل تصمیم گیري در زمان بحران بوده است. عرض و ارتفاع راهروها و مسیرهاي دسترسی به منظور کاهش سرعت مهاجمان کم در نظر گرفته شده و دسترسی به طبقات مختلف علوه بر ساز و کار پیچیده به وسیله سکوهاي نگهبانی محافظت می شده. هوارسانی از طریق چاه هاي استوانه اي شکل، با فشار معکوس تأمین متري )عمیق ترین نقطه شهر( تنفس را بدون هیچ مشکلی 23 می شود که تا عمق امکان پذیر می سازد اما در این طبقه اثري از اتاق و سکونتگاه دیده نمی شود زیرا گمان بر این است که این طبقه صرفاً به عنوان مسیر و هوارسانی کاربرد داشته. تعبیري که شهر اویی را به معناي نگهبان آب پیوند می دهد مرا به سمت

+\\n

کشف چاه اسرارآمیز نوش آباد سوق می دهد؛ چاهی که به باور مردم، جایگاه پرستش آناهیتا بوده و گفته می شود دختري در آن ناپدید شده است. تعدادي چاه یا به تعبیري زیارتگاه آب در نوش آباد در فاصله اي اندك با شازده اسحاق قرار گرفته اند که می توانند یادگارانی به جا مانده از آیین مهر و گرامیداشت آب و آناهیتا در ایران باشند. شازده اسحاق زیارتگاهی دیگر در مجاورت این چاه

+\\n

است و به فاصله اي نزدیک به بیست متر از آن، مسجد عتیق نوش آباد، منار سلجوقی، ساباط، حوضخانه، مکتب خانه و آب انبار قرار دارند )تصویر کروکی دستی(. مسجد عتیق نوش آباد مسجدي است دو ایوانی که گفته می شود بر پایه آتشکده اي ساسانی بنا شده است که با توجه به پیشینه شهر و شواهد دیگر دور از ذهن به نظر نمی رسد. این مسجد در دوره هاي مختلف دستخوش

+\\n

تغییر و تکامل شده است، اما بخش عمده وضع موجود به دوران سلجوقی و صفوي باز می گردد. در ایوان جنوبی، محرابی به جا مانده از دوران قاجار دیده می شود و تک مناره اي، پشت به ایوان شمالی وجود دارد که آجرکاري و گره چینی هاي استادانه اش نشان از هنر دوران سلجوقی دارد. شبستان رو به ضلع جنوب شرقی محل اصلی برگزاري آیین مذهبی است، چراکه تخریب

+\\n

شبستان تابستانی و کوچک بودن حیاط و ایوان ها، اهمیت این فضا را دوچندان کرده است. اتصال و تلقی آب انبار، مسجد، شازده اسحاق و مکتب خانه در مسیري دلپذیر و زیر سایه ساباطی در بافت قدیمی تر شهر رخ می دهد اما بقایاي دژ سی زان )فرزین( به رغم فاصله کم از این بافت و ارزش بسیارش، مورد بی مهري و بی توجهی قرار گرفته است. اندك کاوش هاي سال هاي اخیر

+\\n

آجرکاري ایوان جنوبی مسجد عتیق نوش آباد حیاط و ایوان شمالی مسجد عتیق

+\\n

.حکایت از آن دارد که این دژ نیز متعلق به دوران سلجوقی است براي دیدن شهر زیرزمینی نوش آباد راهی کاشان شده بودم اما نوش آباد را رازآلودتر از تصور یافتم، با برج و بارو و دژي که حکایت از اهمیت این شهر داشت. مسجدي که هر چه می کاوندش به زمانی کهن تر از تصور می رسند و مناره اي با آجرکاري مسحورکننده در کنار آب انبارهایی که هر کدام راهی را به جهان زیر زمین می گشایند. داستان هایی شنیدم از مردمانی که شهر کوچکشان را بسیار دوست دارند؛ از چاهی که جایگاه ستایش ایزدبانوي آناهیتا است تا شازده اسحاقی که می گویند حاجت می دهد. شاید گره هاي همین منار و افسانه هاي راز آمیز شهر اویی باشد که این مردمان را این گونه استوار با تاریخ و شهرشان پیوند زده است.

+\\n

پانوشت: سردبیر با توجه به یادداشت هاي ارسالی و گفتگوهایمان پیشنهاد می کند به واسطه علقه ام به -1 معمار که در147 کاشان روي این شهر متمرکز شوم که حاصلش می شود متن سیلک در شماره پرونده اي دیگر پیگیري خواهد شد، اما جذابیت نوش آباد خود بنا را بر آن گذاشت تا برنامه ریزي جداگانه اي براي این سفر ترتیب دهم.

+\\n

حیاط و ایوان جنوبی

Dernières Vidéos

Catégories

Types de bâtiment

Populaire

Restez informé

Suivez-nous