اصول اساسی
سند زیر اصول بنیادین و پیشنویس مجموعهای از مقررات برای سازماندهی مسابقات معماری و شهرسازی در ایران را ارائه میدهد. هدف آن ایجاد چارچوبی برای عملکرد حرفهای است که عدالت، شفافیت و کیفیت در انتخاب طرحهای معماری را تضمین کند.
هدف مسابقات معماری و شهرسازی اجابت خواسته برگزیده جامعه برای واگذاری قدرت تصمیمگیری و انتخاب به حرفهمندان و توسعه دایره انتخاب، از طریق ایجاد رقابت در جامعه حرفهای و اشخاص حقیقی و حقوقی دستاندرکار طراحی معماری، طراحی شهری و رشتههای مرتبط، برای دستیابی به مناسبترین طرحها در ساخت بناها و شهرها، و ایجاد فرصت و تشویق طراحان برای ارائه طرحهای خود و دستیابی به مقام بالاتر حرفهای است.
ترتیبات برگزاری و اداره مسابقه، حفظ حقوق شرکتکنندگان، نحوه انتخاب و احراز صلاحیت داوران، چگونگی بررسی و داوری، و نحوه انتشار نتایج باید به موجب آییننامهای باشد که به تصویب سازمان حرفهای فراگیری که افراد و موسسات حرفهای متعهد به رعایت نظامات آن هستند برسد.
برنامهریزی و اداره و اضافات احتمالی مسابقات باید توسط شخص یا اشخاص یا موسساتی انجام شود که صلاحیت حرفهای آنها به تایید یکی از سازمانهای حرفهای مشخص شده در این آییننامه رسیده باشد.
نظارت بر رعایت مفاد آییننامه مسابقات و رسیدگی به شکایات به عهده سازمان حرفهای تصویبکننده آییننامه است.
اجابت خواسته جامعه برای ساختن بناها و شهرها از طریق برگزیدن طرحهای برتر، مستلزم تصویب قانونی است که استفاده از روش مسابقه و رعایت اصول اساسی آن را در طرحهای مهم بخش دولتی و غیردولتی الزامی نموده، منابع مالی لازم را در بودجههای دولتی و عمومی منظور نماید.
مسابقات معماری و شهرسازی، علاوه بر کمک به دستیابی به طرحهای برتر، میتوانند با عرضه طرحها و دیدگاههای نو به ایجاد وسعت نظر و پرورش ذوق عمومی و اعضای جامعه کمک کنند.
کلیه هزینههای مورد نیاز برای برگزاری مسابقه، جوایز برندگان، برگزاری نمایشگاه و انتشار نتایج باید قبل از شروع مسابقه تامین شده و در اختیار ادارهکننده مسابقه قرار داده شود.
پیشنویس آییننامه
فصل اول: تعاریف
ماده ۱. مسابقه معماری ـ هدف مسابقات معماری و شهرسازی اجابت خواسته برگزیده جامعه برای واگذاری قدرت تصمیمگیری و انتخاب به حرفهمندان، از طریق ایجاد رقابت در جامعه حرفهای و اشخاص حقیقی و حقوقی دستاندرکار طراحی معماری، طراحی شهری و رشتههای مرتبط، برای دستیابی به مناسبترین طرحها در ساخت بناها و شهرها است.
ماده ۲. انواع مسابقات معماری
- بند ۱. مسابقات اجرایی ـ مسابقاتی هستند که به منظور برگزیدن یک راهحل برتر طراحی برای اجرای آن طرح برگزار میشوند.
- بند ۲. مسابقات نظری ـ مسابقاتی هستند که قصد از آنها رسیدن به نظرات و ایدههای برتر در طراحی یک موضوع خاص دارند.
تبصره: این آییننامه عمدتا برای برگزاری مسابقات اجرایی تهیه و تدوین شده است ولی بخش قابل توجهی از آن برای برگزاری مسابقات نظری نیز قابل استفاده میباشد.
- بند ۳. مسابقه آزاد ـ مسابقه آزاد کل جامعه را بهصورت ملی، بینالمللی یا منطقهای دعوت میکند. هر معمار دارای مدرک دانشگاهی و یا پروانه اشتغال به کار میتواند در این مسابقه شرکت کند. در مسابقات آزاد کارهای سایر طراحان معماری و دانشجویان نیز مشروط به اینکه با یک مهندس معمار همکاری داشته باشند پذیرفته میشود.
- بند ۴. مسابقه محدود ـ مسابقهای است که از میان معماران و طراحان سرشناس و باتجربه، تعدادی بر اساس تخصص حرفهای و تجارب مرتبط دعوت میشوند.
- بند ۵. مسابقه دعوتی ـ مسابقهای است که از طریق دعوت کتبی برگزارکننده از چند معمار یا دفتر معماری برای شرکت در مسابقه شکل میگیرد.
- بند ۶. مسابقه یک مرحلهای ـ مسابقهای است که برندگان آن طی یک مرحله داوری برگزیده میشوند.
- بند ۷. مسابقه دو مرحلهای ـ مسابقهای است که در دو مرحله انجام میشود. مرحله اول شامل برگزیدن تعدادی طرحهای برتر و مرحله دوم ادامه رقابت و انتخاب نفر اول و ردهبندی سایر شرکتکنندگان.
ماده ۳. برگزارکننده ـ برگزارکننده مسابقه فرد، سازمان یا نهادی است ـ اعم از خصوصی یا دولتی ـ که مسئول برگزاری مسابقه است و باید فرد مسئولی بهعنوان نماینده خود معرفی کند.
ماده ۴. مشاور حرفهای ـ فردی متخصص است که بهمنظور برنامهریزی و اداره مسابقه منصوب میشود و از آغاز تا پایان کار مسابقه رابط اصلی بین برگزارکننده و شرکتکنندگان است.
ماده ۵. شرکتکننده ـ هر کسی که شرایط مندرج در برنامه مسابقه را برای شرکت در آن داشته باشد پذیرفته میشود.
ماده ۶. داور ـ داور مسابقه شخص باصلاحیتی است که با توجه به دانش و تجربه وی از طرف برگزارکننده مسابقه طی حکمی منصوب میشود.
فصل دوم: آگهی مسابقه
ماده ۷. کلیه مسابقات معماری باید بهصورت آگهی به اطلاع عموم برسد.
ماده ۸. آگهی مسابقه باید دربرگیرنده اطلاعات کافی و دقیق درباره مسابقه باشد شامل: هویت برگزارکننده، موضوع و نوع مسابقه، شرایط شرکت، جوایز، نام مشاور حرفهای و داوران، زمانبندی و نشانی.
ماده ۹. آگهی مسابقه باید حداقل در دو روزنامه کثیرالانتشار به چاپ رسد.
ماده ۱۰. آگهی مسابقه توسط مشاور حرفهای تهیه و به تصویب برگزارکننده میرسد.
فصل سوم: برنامه مسابقه
ماده ۱۱. هر مسابقه معماری باید دارای یک برنامه کامل نوشتاری باشد.
ماده ۱۲. نوشتن برنامه مسابقه از مهمترین مسئولیتهای مشاور حرفهای است.
مواد ۱۳ تا ۱۸. برنامه مسابقه باید روشن، کامل و متناسب با نوع مسابقه باشد. عناصر عمده آن شامل: شرح موضوع، اهداف، معیارهای داوری، اطلاعات شهری و اقلیمی، برنامه فضایی، برنامه زمانی و مالی، شرایط ارائه کارها، جوایز، روش بستهبندی و ارسال طرحها. رعایت کلیه مفاد برنامه برای همه طرفین الزامی است.
فصل چهارم: برگزارکننده مسابقه
مواد ۱۹ تا ۲۶. برگزارکننده مسابقه کارفرمای آن است و مسئولیت هماهنگی، تامین بودجه، پرداخت کلیه هزینهها، انتصاب مشاور حرفهای و تایید کتبی اسناد مسابقه را بر عهده دارد.
فصل پنجم: مشاور حرفهای
مواد ۲۷ تا ۳۳. مشاور حرفهای متخصصی متعهد است که وظایف سازماندهی و اجرای مسابقه را بر عهده دارد: هماهنگی با کارفرما، پیشنهاد نوع مسابقه، برنامهریزی و مدیریت، تهیه اسناد، مشارکت در انتخاب داوران و اداره عادلانه مسابقه. مشاور باید دارای پروانه معماری با حداقل ۵ سال سابقه باشد. مشاور و دستیارانش نمیتوانند عضو هیئت داوری یا شرکتکننده در مسابقه باشند.
فصل ششم: شرایط و نحوه شرکت در مسابقه
مواد ۳۴ تا ۳۹. شرایط شرکت به نوع مسابقه بستگی دارد و باید در آگهی به وضوح درج شود. برگه نامنویسی در چهار نسخه تهیه میشود. دبیرخانه مسابقه محل انجام کلیه امور اداری است.
فصل هفتم: چگونگی ارائه طرحها
مواد ۴۰ تا ۴۴. مدارک مورد درخواست شامل: پلان مجموعه، پلان طبقات، نماها، مقاطع، جزئیات، نمودارها، یادداشتها و مدارک تکمیلی. ناشناس ماندن تهیهکنندگان طرحها تا پایان داوری الزامی است.
فصل هشتم: هیئت داوران
مواد ۴۵ تا ۵۸. اعضای هیئت داوری با مشورت مشاور حرفهای انتخاب و پیش از نشر آگهی مشخص میشوند. تعداد داوران باید فرد باشد (حداقل ۵، حداکثر ۱۱). داوران نمیتوانند شرکتکننده باشند و باید بیطرفی کامل را رعایت کنند.
فصل نهم: روال کار داوری
مواد ۵۹ تا ۶۹. هیئت داوری ابتدا کلیه طرحهای واجد شرایط را بررسی میکند. حضور همه داوران الزامی است. در هر مسابقه فقط یک نفر اول برگزیده میشود. رای هیئت داوری قطعی و غیرقابل تغییر است. پس از داوری نهایی، گزارشی کتبی مشتمل بر دلایل تصمیمگیری ارائه میشود.
فصل دهم: جوایز و امتیازها
مواد ۷۰ تا ۷۶. مسئولیت اعطای جوایز با برگزارکننده است. برگزارکننده فقط با برنده اول حق بستن قرارداد خدمات مهندسی را دارد و باید حداکثر ظرف یک سال این قرارداد را منعقد کند. برندگان باید جوایز خود را حداکثر ۲ ماه پس از اعلام نتایج دریافت کنند.
فصل یازدهم: انتشار نتایج مسابقه
مواد ۷۷ تا ۸۲. نتایج باید حداقل در دو روزنامه کثیرالانتشار چاپ شود. برگزارکننده نمایشگاهی از آثار برپا میکند. حق چاپ و انتشار آثار بدون محدودیت با ذکر نام پدیدآورندگان با برگزارکننده است، اما بدون رضایت کتبی طراحان حق استفاده از طرحها برای ساخت ندارد.
فصل دوازدهم: پایان مسابقه، استرداد کارها و پیامدها
مواد ۸۳ تا ۸۷. پس از داوری و انتشار نتایج، مسابقه پایان یافته تلقی میشود. طرحهای برنده بازگردانده نمیشوند. معترضان حداکثر یک هفته پس از انتشار نتایج فرصت اعتراض کتبی دارند. برگزارکننده موظف است نسخهای از اسناد مسابقه را به دبیرخانه وزارت مسکن و شهرسازی ارسال کند.
پیوست ـ با پوزش: بندهای ذیل ماده ۲۴ زائد است. ماده ۴۷: هریک از داوران باید موافقت خود را با برنامه و شرایط مسابقه پیش از نشر آگهی بهطور کتبی اعلام دارند.