مایومی میاواکی، ده پرسش از هشت معمار
ترجمهٔ محمدرضا جودت و همکاران؛ نشر خاک؛ چاپ اول: پاییز ۱۳۷۶؛ قطع رحلی؛ ۱۱۷ صفحه؛ ۸۰۰ تومان.
مجلهٔ معمار ژاپن (JA) در ویژهنامهٔ ژوئن و ژوئیهٔ ۱۹۷۸ از هشت معمار خواست تا روند طراحی خانههایی را که ساختهاند تشریح کنند. برای مقایسهٔ نگرشهای این معماران با یکدیگر ده پرسش یکسان با آنها در میان گذاشته شد. این هشت معمار عبارتاند از کازوماسا یاماشیتا، تیم زو، مونتا موزونا، تادو آندو، ماساکو هایاشی، کازوناری ساکاموتو، تویو ایتو و مایومی میاواکی که وظیفهٔ تدوین مطالب آن شماره را هم بر عهده داشته است.
در مقدمه گفته شده است که در ژاپن دو گروه معماران بناهای مسکونی میسازند: اول نسل جوان که به دلیل نبودن زمینههای دیگر فعالیت به طراحی خانه روی میآورند و دوم نسل مسنتری که مجذوب افسون طراحی خانهاند و در فنآوری آن مهارت یک هنرمند را یافتهاند. در پیشگفتار آمده است که ترجمهٔ اولیهٔ این منبع برای استفاده در درس طراحی معماری یک (طراحی مسکن منفرد) صورت گرفت؛ اما با توجه به تقاضای دانشجویان و معماران و عمق گفتههای این معماران که امروز برخی از آنها عنوان معمار بینالمللی یافتهاند، تصمیم به انتشار آن گرفته شد. کتاب با تصاویر و پلانهای زیادی از کار این معماران همراه است.
تام ترنر، شهر همچون چشمانداز
ترجمهٔ فرشاد نوریان؛ شرکت پردازش و برنامهریزی شهری؛ چاپ اول: ۱۳۷۶؛ قطع وزیری؛ ۴۶۲ صفحه.
در این کتاب نگرشی «فرا-فرامدرنیستی» به طراحی و برنامهریزی شهری ارائه شده است. از عصر جدیدی در شهرسازی سخن گفته شده که از جهان اطراف منفک نیست، به کثرتگرایی باور دارد، شهر را نه در دو بُعد بلکه در چشمانداز و از نگاه تماشاگری میبیند که به اقتضای دیدگاهش پسزمینه و پیشزمینه جایشان را با یکدیگر عوض میکنند، و به این نتیجه میرسد که شهر آینده آکنده از چشماندازهای کالبدی، روانی، شهری، روستایی، پراکنده و متراکم خواهد بود.
نویسنده سیستمهای اطلاعات جغرافیایی را وسیلهای میداند برای ثبت و ذخیرهٔ طرحهای گوناگون شهر که توان ساخت و بازیافت طرح و تصاویر و دادهها را دارد، و نگرش فرا-فرامدرنیستی را واکنشی مینامد در برابر پذیرش مطلق بیدوامی، از همگسیختگی و هرجومرجی که فرامدرنیستها به آن شکل دادهاند. در شش بخش کتاب به نظریهها، برنامهریزی، شهرسازی، طراحی منظر، برنامهریزی فضای باز و باغها، هر کدام در چند فصل پرداخته شده است.
یان رولاند، فرایند طراحی شهری
ترجمهٔ محمد تقیزاده مطلق؛ مهندسان مشاور شارمند؛ ۱۳۷۶؛ قطع رحلی؛ ۲۷ صفحه.
این جزوه دهمین نشریه از مجموعه ترجمههایی است که در واحد پژوهش معماری، برنامهریزی و طرحریزی شهری و منطقهای مهندسان مشاور شارمند تهیه شده است. مقالهٔ رولاند، عضو گروه طراحان شهری انگلستان، در شمارهٔ اکتبر ۹۵ فصلنامهٔ طراحی شهری به چاپ رسیده و دیدگاههای همان گروه را در زمینهٔ اهمیت یافتن طراحی شهری در سالهای اخیر بیان میکند و این که چگونه باید از این وضعیت مساعد بهره گرفت.
نویسنده پس از ارائهٔ تعاریفی دربارهٔ طراحی شهری، آن را یک فرایند و کار میانگروهی مینامد و سپس نمونهٔ شهر پرتلند در ایالت اورگان آمریکا را نقل میکند که به اعتقاد نویسنده در شش مرحلهٔ تعیین اهداف، ممیزی طراحی شهری، چارچوب طراحی شهری، شرح وظایف طرح، رهنمودها و بالاخره خلق منظر شهری تحقق یافته است.
هفت نشریه دربارهٔ معماری و شهرسازی
مهندسان مشاور پلشیر، در مدتی حدود ۱۴ ماه، ۷ نشریه حاوی ترجمههایی از مقالههای معماری و شهرسازی منتشر کردهاند که در زیر به اختصار آنها را معرفی میکنیم.
یوهانی پالاسما، تعهد اجتماعی و معمار خودمختار
ترجمهٔ رسول مجتبیپور؛ اسفند ۱۳۷۵.
در این نوشته نویسنده مصرفگرایی و بیگانگی از تجربهٔ حسی و کیفیت معنوی معماری را نقد میکند و میگوید ما خوشبینی صادقانه و شور و شوق مدرنیستها را از دست دادهایم، اما هنوز امید آن هست که در هنر و در معماری آرمانخواهی پنهان و پندارهای ناخودآگاه مجال تجلی بیابند و توجه به عناصر معنوی و والا راهی را برای ارتقا و انسانی کردن دوبارهٔ معماری بگشاید.
جان ای. هنکاک، میان تاریخ و سنت
ترجمهٔ رسول مجتبیپور؛ بهار ۱۳۷۶.
در این مقاله نکاتی دربارهٔ نظریهٔ پیشینهٔ معماری مطرح شده که قائل به تفاوت میان سنت و تاریخ است؛ نظریهٔ پیشینه در پی تلفیق این دو است، یعنی انتخاب مناسب بخشهایی از گذشته به فراخور نیازهای روز و استفاده از روشهایی که بیشترین تأثیر را در حفظ ارزشهای موجود داشته باشند.
جری آدلر و آنتونی اسمیت، سه گفتار در شهرسازی نوین و مداخله در محدودههای تاریخی
مرداد ۱۳۷۶.
در این دفتر سه مقالهٔ کوتاه آمده است؛ اولی و دومی دربارهٔ نظریههای جدید شهرسازی و حومههای شهری و سومی دربارهٔ مداخله و ساخت و ساز در محدودههای تاریخی ارزشمند. در مقالهٔ اول با عنوان «بهشت سنگفرش شده» از شهرها و نوشهرهای مدرن، همچون محصولات دیگر دورهٔ مدرن، انتقاد شده و به مدیران و برنامهریزان شهری توصیه شده که از اتلاف زمین، یکسانسازی بیخاصیت، و بیدروپیکرسازی مناطق شهری بپرهیزند. در مقالهٔ دیگر پانزده شیوه برای سر و سامان دادن به حومههای شهری ارائه شده و در مقالهٔ سوم مداخله در بافت تاریخی کالج ماگدالن آکسفورد بهعنوان یک تجربه بیان شده است.
انتخاب غنا — مصاحبهٔ انریکو مورتئو با رابرت ونتوری و دنیس اسکات براون
ترجمهٔ رسول مجتبیپور؛ آبان ۱۳۷۶.
زوج ونتوری و اسکات براون در معماری، طراحی شهری و شهرسازی صاحبنام هستند؛ در دانشکدههای مختلف درس دادهاند و جایزهها و نشانهای گوناگونی دریافت کردهاند و در این مصاحبه از شیوهٔ کار خود و آرایشان سخن گفتهاند.
پاتریک ناتگنز و بن فارمر، سرشت معماری و نیازها
ترجمهٔ رسول مجتبیپور؛ آذر ۱۳۷۶.
در این دفتر نیز دو مقاله آمده است؛ در یکی معنای معماری، پیدایش و رشد و بلوغ آن به اجمال بررسی شده و در دیگری مطرح شده است که معماری میتواند سه پاسخ بنیادی را ارائه دهد: پاسخ به مردم، پاسخ به مکان و پاسخ به محدودیتها.
باری گرنیبای و جی اپلتون، پاسخ به مکان
ترجمهٔ رسول مجتبیپور؛ بهمن ۱۳۷۶.
نویسندگان دو مقالهٔ مندرج در این مجلد، تحت عنوان «هماهنگسازی سکونتگاه انسان» و «چشمانداز و معماری»، به آرایش و معماری محیط با توجه ویژه به محیط پیرامونی ساختمان پرداخته و بر مضمون فرهنگی و عاطفی مکان تأکید ورزیدهاند.
شعر معماری، در معرفی لویی کان
گردآوری و ترجمهٔ بهاره عریضی؛ فروردین ۱۳۷۷.
روایتی است از زندگی ۵۰ ساله و عمر ۲۵ سالهٔ لویی کان بهعنوان معمار، تجربهها و شهرتی که به آن دست یافت و رسیدنش به زبان مدرن.
دیوید هاروی، عدالت اجتماعی و شهر
ترجمهٔ فرخ حسامیان، محمدرضا حائری و بهروز منادیزاده؛ شرکت پردازش و برنامهریزی شهری؛ چاپ اول: زمستان ۱۳۷۶؛ قطع وزیری؛ ۳۷۱ صفحه؛ ۱۴۰۰ تومان.
از آنجا که شهرسازی ترکیبی است از علوم و رشتههای گوناگون، نویسندهٔ این کتاب به اتکای نظریههای سیاسی، اقتصادی و اجتماعی به نقد نظریههای صرفاً کالبدی پرداخته و آن را برای شناخت اجتماعی بدون درنظر داشتن مسائل مربوط به فضا نیز از پاسخگویی به برنامهٔ شهر و شناخت آن ناتوان دانسته است. پس معتقد است عوامل شکلدهنده و مشروطکنندهٔ شهر باید از هر دو دیدگاه شناسایی و به کار گرفته شوند.
در این کتاب راهحل مشخصی برای شهرسازی ارائه نشده اما مباحثی مطرح شده که به کمک آنها میتوان راهحلها و برنامههای شهری را تدوین کرد. در بخش اول کتاب بیشتر طرح مسئله شده و در بخش دوم پاسخهای مشخصی به مباحث نظری بخش اول آمده است.
محمدحسین ماجدی اردکانی، بهروز محمدکاری، جمشید ریاضی، اندودکاری با مصالح آمیخته
مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن؛ چاپ اول: زمستان ۱۳۷۶.
این کتاب حاصل کاری تحقیقاتی است برای انتخاب مصالح مناسب برای بازسازی مجلس شورای ملی سابق. در نماسازی ساختمان مجلس، با تأکید بر حفظ ارزشهای تاریخی و فرهنگی، سه نوع مصالح نما — گچ آمیخته، گچ آمیخته و آهک، و سیمان الیافدار — انتخاب شد و آزمایشهایی روی آنها صورت گرفت تا سرانجام گچ آمیخته انتخاب و به سازندگان توصیه شد. در چهار فصل کتاب، وضعیت ساختمان مجلس، روش آزمایش و نتایج آن ارائه شده است.
علیرضا سمیع آذر، تاریخ تحول مدارس در ایران
سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور؛ تهران ۱۳۷۶؛ قطع وزیری؛ ۲۴۵ صفحه.
این کتاب که رسالهٔ دکتری نگارنده است، سیر تحول مدارس قدیمی ایران را با تحلیل فرهنگی و اجتماعی آن دنبال کرده تا به الگوی مدرسهٔ مطلوب و متناسب با شرایط امروز جامعه و جهان دست یابد. بنابراین، خواندن کتاب به معماران و طراحان فضاهای آموزشی و تربیتی توصیه شده است. دوران قبل از اسلام، قرون اولیه و میانهٔ اسلامی، عصر صفوی و دوران معاصر چهار دورهبندی تاریخی انتخابی مؤلف است.
مارتین کورکز، طرح و اجرای ساختمانهای بتنی پیشساخته و پیشتنیده
ترجمهٔ محمدرضا شاهنظری و محمد قاسم سحاب؛ انتشارات علم و صنعت؛ ۱۳۷۴؛ قطع رحلی؛ ۲۱۵ صفحه؛ ۹۵۰ تومان.
این کتاب با استفاده از مدارک فنی انجمن بتن پیشتنیده (PCI) تهیه و در آن موضوعاتی چون بتن پیشساخته و پیشتنیده، نیروی جانبی زلزله و باد بررسی شده است. رشد و گسترش روش اجرایی مبتنی بر قطعات بتنی پیشساخته در کشور ما که در سالنهای صنعتی، پلها، مدارس و مجتمعهای مسکونی به کار رفته، مترجمان کتاب را به ترجمهٔ آن تشویق کرده است تا هم در دورههای مهندسی عمران تدریس شود و هم متخصصان و تولیدکنندگان از آن بهره گیرند.
گ. آندرانویچ، گ. ریپوسا، سطوح تحلیل در پژوهشهای شهری راهبردی
ترجمهٔ سید محمود نجاتی حسینی؛ مرکز مطالعات برنامهریزی شهری وزارت کشور؛ تهران ۱۳۷۶؛ قطع رقعی؛ ۱۰۱ صفحه.
این کتاب در سلسلهٔ انتشارات روششناسی پژوهشهای شهری به چاپ رسیده است. سطوح تحلیل به شهر، منطقه، نظام ملی و نظام جهانی تقسیم و در هر کدام نحوهٔ عرضهٔ خدمات شهری ارائه شده است. تقریباً نیمی از کتاب را واژهنامهٔ تخصصی تشکیل میدهد که مترجم برای جبران کمبود متون تخصصی آن را تهیه کرده است.
فیلیپ کوک، نظریههای برنامهریزی و توسعهٔ فضایی
ترجمهٔ گروه ترجمه و تحقیق، مهندسان مشاور شهر و خانه.
این جزوه ترجمهای است از مقدمه و فصل اول کتابی به همین نام؛ در آن چارچوب نظری برنامهریزی شهری و منطقهای برای دانشجویان توسعهٔ شهری، جغرافیای انسانی، برنامهریزی شهری و جامعهشناسی ارائه شده است. نویسنده در پی آن بوده که مرزهای مصنوعی میان علوم اجتماعی را از میان بردارد و بر پیامدهای تکهتکه کردن تخصصها در پژوهشهای شهری و منطقهای غلبه کند.
حسین سلطانزاده، معماری و شهرسازی ایران به روایت شاهنامهٔ فردوسی
دفتر پژوهشهای فرهنگی؛ ۱۳۷۷؛ قطع آلبومی؛ ۱۶۹ صفحه؛ ۸۵۰ تومان.
مؤلف کتاب اطلاعات موجود در شاهنامهٔ فردوسی را دربارهٔ معماری و شهرسازی بر چند گروه تقسیم کرده است: واژهها و تعاریفی که هنوز به کار میرود، مانند آبگیر، آتشکده، ایوان، بازار، بازارگاه و غیره؛ واژههایی که دیگر چندان مورد استفاده نیست، مانند پایاب، خارسان، شارسان؛ و واژههایی که مفهوم آنها دگرگون شده است، مثل آرامگاه، دخمه، خانه، سرا و شبستان.
دربارهٔ خصوصیات معماری ایران نیز در شاهنامه مطالبی جستجو شده است، مانند باغ و مزار که از انواع مزار به شمار میرود، و همینطور دربارهٔ فضاهای معماری و شهری و گاه نحوهٔ شکلگیری آنها. همین گروهبندی اطلاعاتی، فصلهای کتاب را تشکیل میدهد و دو پیوست به آن افزوده شده است: نخست اطلاعاتی از وندیداد، کتاب مذهبی زرتشتیان، و دوم سلسله مراتب دینی-اجتماعی انواع فضاها در ایران باستان. فهرست تصاویر، اصطلاحات، نام جایها و نام اشخاص، پایانبخش این کار پژوهشی است.
فلسفه و معماری (مجموعه مقاله)
مؤلفان: ژ. لیوتار، س. آگاسینکی، ج. بنینگتون، ک. کوک، پ. کروتر، ج. واتیمو. به کوشش سیدموسی دیباج و حسین سلطانزاده؛ ترجمهٔ گروه مترجمان؛ دفتر پژوهشهای فرهنگی؛ ۱۳۷۷؛ قطع آلبومی؛ ۱۳۳ صفحه؛ ۷۵۰ تومان.
این کتاب ترجمهای است از هفت مقاله بهمنظور طرح مباحث نظری و فلسفی معماری و آشنایی با جنبشهای جدید معماری. در مقدمه آمده است که «معماری جهانی انسانی، علیرغم تنوع، زبان یگانهای دارد و معماران شرق و غرب میتوانند با حفظ اصالتهای منطقهای و ملی و تاریخی با یکدیگر گفتگو کنند». «فاصله و فاصلهگذاری»، «ماده و زمان»، «مکان و اثر هنری»، «معقولیت نسبیت پسامدرن»، «مویزی گینزبرگ»، «هنر، معماری و خودآگاهی»، و «آیا پایان مدرنیته به منزلهٔ پایان طرح است؟» عناوین مقالهها را تشکیل میدهند.
پیشگفتاری از حسین سلطانزاده و مقدمهای از سیدموسی دیباج برای ورود به بحثهای نظری و فلسفی در ابتدای کتاب آمده است؛ همین دو نوشته به زبان انگلیسی به آخر کتاب افزوده شده است.