مسابقه طراحی ساختمان مرکزی دفتر همکاری‌های فناوری ریاست جمهوری

طراحان: بهرام شیردل، اکام شیردل، نازنین انصاری، رخساره دلکش، مرتضی نیکونژاد، با همکاری: نوید عربشاهی، علی نراقی، شیما باقری، نگار نظری.
سازه: سیامک کیخسرو.
تأسیسات: فرهاد طاهری.
مدل‌سازی سه‌بعدی: فرهاد جعفری.
مساحت پروژه: حدود ۱۰ هزار مترمربع.

طرح شیردل بر یک ایده اصلی استوار است: چندین حجم گسسته که در یک ساختار اصلی به‌هم پیوند می‌خورند، به‌گونه‌ای که هر گروه فضایی استقلال کارکردی و بصری خود را حفظ کند. این رویکرد با روحیه عمده طراحی‌های کنونی شیردل ــ که در آن استقلال کارکردی هر بخش با ترکیب کلی پیچیده‌ای آمیخته می‌شود ــ همخوانی دارد. ساختار اصلی نمای ساختمان از فولاد و شیشه شفاف ساخته شده است، تا گزارشی از فعالیت پرشتاب درون ساختمان به فضای شهری مجاور ارائه شود.

هیئت داوران در گزارش پایانی خود از این طرح به‌خاطر «جسارت در ارائه فرم پیچیده، انسجام درونی، و توجه عمیق به مفهوم همکاری بین گروه‌های مختلف فناوری» تقدیر کرده‌اند. در عین حال، اشکالات اجرایی طرح ــ به‌ویژه در زمینه پایداری سازه و هزینه ساخت ــ مورد توجه داوران قرار گرفت.

طراحان: مهرداد تابش با همکاری گروهی از معماران و مهندسین مشاور تابش ایران.

طرح تابش ایران بر اصول معماری روشن و کاربردی استوار شده است: حجمی واحد و قائم با خطوطی منظم در نما، که با ایجاد گشایش‌های متعدد و تراس‌های میان‌طبقه‌ای، فضایی پویا برای کارکنان فراهم می‌سازد. در این طرح، تأکید بر نظم تکرار شدن مدول‌ها و قابلیت توسعه آینده ساختمان قرار گرفته است. مفهوم اصلی، طرح یک ساختمان «خنثا» است که می‌تواند پذیرای فعالیت‌های متغیر سازمان‌های آتی باشد.

بدنه ساختمان با ترکیبی از سنگ روشن، فولاد و شیشه ــ که هر یک بر بخشی از حجم نشانه گذاشته‌اند ــ نمایی هماهنگ با محیط شهری مجاور را شکل می‌دهد. در داخل، فضای کار به دور یک حیاط مرکزی شیشه‌سقفی تنظیم می‌شود ــ روحیه‌ای که از بنای کلاسیک اروپایی و بازار ایرانی برگرفته شده است.

طراحان: امیرعلی منتظری، خشایار تجلی با همکاری گروهی از طراحان مهشاوا.

طرح مهشاوا کوششی است در جهت بازخوانی الگوی ساختمان اداری مدرن از منظری ایرانی. حجم اصلی به دو پارچه تقسیم می‌شود: بخشی شفاف و عمدتاً شیشه‌ای رو به جنوب، و بخشی صلب و عمدتاً سنگ‌رو به شمال. در میان این دو پارچه، یک حیاط مرکزی با درختان همیشه‌سبز و یک حوض آب جای گرفته است. این پروژه با ارائه گونه‌ای آرام از معماری معاصر ایرانی، که از جلوه‌گری زمانه فاصله می‌گیرد، توجه داوران را به خود جلب کرده است.

نقشه طبقات بر یک شبکه ساده استوار شده است؛ هیچ‌یک از فضاها از این شبکه فراتر نمی‌روند، و در نتیجه ساختمان امکان توسعه و بازآرایی فضاهای داخلی را در آینده فراهم می‌سازد. در نمای بیرونی، خطوط افقی نوارهای پنجره و بدنه‌های سنگی، روحیه‌ای منسجم و پایدار به ساختمان می‌بخشد.

طراحان: پرویز مرادپور، مازیار مشکوة، با همکاری گروه طراحی این مهندسین مشاور.

طرح مرادپور ـ مشکوة شامل یک حجم پایه افقی و یک برج عمودی است که در یک قاعده مشترک در طبقات همکف به‌هم پیوسته‌اند. حجم افقی به فعالیت‌های عمومی ــ نمایشگاه، سالن جلسات، فضای استراحت ــ اختصاص دارد، و برج عمودی به فضاهای اداری. این تفکیک کارکردی به ساختمان امکان می‌دهد تا فعالیت‌های هر دو گروه به‌طور همزمان و بدون مزاحمت ادامه یابد.

نمای ساختمان از سنگ روشن و فولاد گالوانیزه با اکوزدین تشکیل شده است، که در طول روز از تابش مستقیم آفتاب جلوگیری می‌کند. این طرح با نمایی متین و رسمی از خود به‌جای می‌گذارد که با کاربرد دولتی پروژه همخوان است. در طبقات بالای برج، تراس‌هایی با مناظر شهری در نظر گرفته شده که محل استراحت و گفتگوی غیررسمی کارکنان را فراهم می‌کنند.

گزارش هیئت داوران به‌طور کامل در شماره آینده معمار منتشر خواهد شد. هیئت داوران، در یادداشت کلی خود، از سطح فرهنگ معماری مسابقه به‌خوبی یاد کرده است، و ابراز امیدواری کرده که فضای ایجادشده در این مسابقه، در سال‌های آینده به برگزاری مسابقات بیشتری در زمینه ساختمان‌های دولتی منجر شود.

درباره کارفرما: دفتر همکاری‌های فناوری ریاست جمهوری در سال ۱۳۶۸ تأسیس شد و از همان آغاز، نقش بسزایی در پشتیبانی از پژوهش‌های علمی و فناوری در کشور ایفا کرده است. این دفتر در سال‌های اخیر، با گسترش فعالیت‌های خود، نیازمند فضای متمرکزتری شد، و این مسابقه طراحی، مرحله نخست از تلاش این نهاد برای پاسخ به این نیاز است.

این مسابقه از این جهت قابل تأمل است که برای نخستین بار، یک نهاد دولتی ایران ــ به جای واگذاری مستقیم پروژه به مهندسین مشاور خاص ــ به یک رویه دموکراتیک و باز برای انتخاب طرح روی آورده است. این تجربه، چه به نتیجه عملی برسد و چه نرسد، از منظر فرهنگ معماری ایران یک گام مهم به جلو است؛ گامی که، چنانکه در سرمقاله این شماره (نوشته کامران افشار نادری) به آن اشاره شده، می‌توان امیدوار بود که در سال‌های آینده تبدیل به یک رویه عمومی شود.

طرح برنده ــ بهرام شیردل ــ اکنون در مرحله طراحی نهایی و اجرا قرار دارد. در طول مدت طراحی نهایی، تغییراتی در طرح اعمال خواهد شد که با همکاری مشاور برنده و کارفرما صورت می‌گیرد. در شماره‌های آتی معمار، روند پیشرفت طرح به‌صورت دوره‌ای منتشر خواهد شد.