دو بنای دوره ساسانی

معماري ايران پيش از حملة اعراب شامل معماري دورة ايلامي )پيش از آريايي(، هخامنشي، سلوكي، پارتي و ساساني است. مهم ترين اثر باقي مانده از دورة ايلامي زيگورات آجري چغازنبيل در خوزستان و مهم ترين اثر دورة هخامنشي تخت جمشيد، حاصل دستاوردهاي هنرمندان و صنعتگران بابل، آشور، اورارتو، مصر و ايلام است. سلوكيان هر چند كوشيدند فرهنگ يوناني را در كشورهاي تحت سلطة خود گسترش دهند، و تأثير زيادي نيز بر هنر ايران گذاشتند، در معماري چندان موفق نبودند و آثار قابل توجهي از آن ها در ايران باقي نمانده. تنها اثر به جاي مانده از اين سلسله، معبد خورهه در نزديكي محلات است. از معماري و هنر دورة پارتي اطلاع زيادي در دست نيست. در نشرية كوه خواجه، بارزترين نمونة معماري اين دوران را بررسي و 59 معمار شمارة به تأثيرپذيري هنر پارتي از هنر يوناني و پيدايش تصوير زن در نگارگري كه در هنر ايران بي سابقه بود اشاره كرديم. در كتاب سبك شناسي معماري ايراني، معماري دورة پارتي و ساساني با عنوان شيوة پارتي معرفي شده اند. در حالي كه اين دو سبك در استفاده از مصالح و شيوة كار تفاوت هاي آشكاري دارند. پارت ها قومي بيابانگرد بودند و به احتمال زياد هنر چندان پيشرفته اي نداشتند. در حالي كه از دورة ساساني آثار بسيار زيادي به جا مانده، از جمله كاخ، آتشكده، چندين معبد مانند آناهيتا، قلعه هاي موسوم به قلعه دختر، سد و كانال آب )معماري آبي( و نيز نقش برجسته هاي سنگي متعدد، گچ بري و براي اولين بار، نقش هاي سراميكي در بيشاپور فارس. پراكندگي اين آثار در فارس، خوزستان، آذربايجان، كرمانشاه و تيسفون از تنوع آن ها حكايت دارد. مجموعة بيشاپور و مجموعة فيروزآباد شامل آتشكده يا كاخ اردشير بابكان، قلعه دختر، منار اردشير خوره، كاخ سروستان در استان فارس، نيايشگاه آناهيتا در كنگاور كرمانشاه و تخت سليمان در آذربايجان غربي، كاخ آشور و طاق كسري در عراق از برجسته ترين آثار دورة ساساني اند. در اينجا دو نمونه از معماري ساساني در استان فارس كه شباهت زيادي به هم دارند، معرفي شده اند.

\n