معماری معاصر

مرکز چندمنظوره خارک

مهسا مجیدی·عکس: دید استودیو, نیلوفر کاوه·معمار ۱۴۲ — بیست و سومین دوره جایزه معمار
مرکز چندمنظوره خارک

پروژه چند منظوره خارک در ضلع شمالی تالار وحدت در خیابان خارک، منطقه ۱۱ تهران، شامل سه طبقه مسکونی در بنای شمالی، گاراژ در بنای جنوبی و حیاط بین این دو، بنایی ارزشمند از دوره دوم پهلوی است که زمانی خانه علیرضا افضلی‌پور، مؤسس دانشگاه کرمان و همسرش فاخره صبا خواننده مشهور اپرا بود.

موقعیت ویژه بنا در پهنه فرهنگی رودکی سبب فراتر رفتن رویکرد طراحی از حفظ بنای موجود و اتصال این پروژه به عنوان گره شهری به طرح بازنده‌سازی منطقه شد. درراستای ایجاد ارتباط بصری مخاطب عمومی و تعامل ساختمان با محله و رهگذران، بازشوهای بنای جنوبی به جداره‌های شفاف تبدیل شدند.

نمای خیابانی مرکز چندمنظوره خارک در غروب، ساختمان آجری با بخش الحاقی بتنی، فضای داخلی نورانی و درختان بلند در پیاده‌رو
نمای خیابانی در غروب — ساختار اصلی آجری و بخش الحاقی بام
نمای نزدیک از قاب بتنی طره‌دار بالای ساختمان اصلی آجری، بالکن نورانی و درختان
بخش الحاقی بتنی بالای بافت تاریخی — نگهبان و محافظ بنای قدیمی
· · ·
مقاوم‌سازی

به منظور مقاوم‌سازی، کف حیاط به صورت یکپارچه به عمق ۵ متر گودبرداری و پس از همسطح‌سازی با کف زیرزمین سابق با اجرای سازه نگهبان مهار و کف مجدداً اجرا شد. محل حوض قدیمی، به صورت وید درنظر گرفته شد و با تأکید بر ارتباط بصری بین لایه‌های مختلف پروژه و ایجاد حس کنجکاوی در مخاطب، حوض به صورت شیشه‌ای اجرا شد. فضای زیرزمین زیر حیاط به وسیله تونلی به زیر ساختمان اصلی و آب‌انبار قدیمی و نیز محل تأسیسات و آسانسور می‌رسد که امکان دسترسی و کنترل عبورومرور به ساختمان اصلی را فراهم می‌کند.

نمای حیاط از پنجره‌ای بزرگ، نمای آجری با پنجره‌های چوبی، پله‌های سنگی و پنل شیشه‌ای کف بازتابنده ساختمان
حیاط از درون بنای جنوبی — حوض قدیمی جای خود را به کف شیشه‌ای داده تا لایه‌های مختلف را به هم متصل کند

بنای سه طبقه شمالی با اجرای ۱۱ حلقه شمع به عمق ۱۳ متر و پی‌های نواری متصل به آن و نیز اجرای میلگرد شناژ روی دیوارها جهت ایجاد پیوستگی با روش شاتکریت و اجرای شبکه مش پیوسته روی طبقات حفظ، مقاوم‌سازی و احیا شد.

دیاگرام آکسونومتریک انفجاری نمایانگر اجزای مقاوم‌سازی: اسکلت فلزی بخش الحاقی، دیوارهای شاتکریت، دال‌های جدید، سازه فلزی حیاط، شفت آسانسور و شمع‌های فونداسیون
آکسونومتریک سازه‌ای — از شمع‌های فونداسیون تا اسکلت فلزی بخش الحاقی بام
· · ·
نور و تجربه فضایی

دسترسی مستقیم کاربر عمومی به بام از فضای زیرزمین و آسانسور، بدون گذر از بخش خصوصی، نقطه تکمیل تجربه مخاطب از فضاست. بخش الحاقی که با حفظ فاصله از سقف بنای قدیمی به ساختمان اضافه شده، به لحاظ بصری و عملی ساختمان را محافظت و نگهبانی می‌کند.

راهرو زیرزمین با دیوارهای بتن اکسپوز و سقف شیشه‌ای نمایانگر بازتاب تحریف‌شده نمای آجری و حیاط بالا
راهرو زیرزمین — سقف شیشه‌ای دنیای حیاط بالا را آشکار می‌کند
فضای داخلی با دیوارهای بتن اکسپوز، نورگیر شیشه‌ای بزرگ بالا، زنی در حال نگاه به بالا و الگوهای نور آب‌مانند بر کف
الگوهای نور آب‌مانند از نورگیر شیشه‌ای — اتصال زیرزمین به حیاط
نمای از بالا به کف شیشه‌ای حیاط در شب، شخصی ایستاده بر پنل نورانی در پایین
نگاه از بالا به کف شیشه‌ای — بازتفسیر حوض حیاط
فضای داخلی با پرتو نور طبیعی بر سقف و دیوار بتنی، پنجره‌هایی در پس‌زمینه
تیغه نور بر بتن اکسپوز — بازی زمان در فضای درونی

تجربه چنین فضایی در منطقه‌ای با هویت غنی فرهنگی و تاریخی میل بازگشت به این نقطه و تصور کثرت پروژه‌های مشابه را در ذهن مخاطب می‌پروراند.

نمای عمودی به بالا از راه‌پله، دیوارهای بتنی، جزئیات آجر جناغی، دستی به سمت آسمان و شاخه‌های درخت بالا
نگاه به بالا از راه‌پله — آجر، بتن، آسمان و دستی رو به بالا
· · ·
فضاهای داخلی
فضای رویداد طبقه سوم با دیوارهای آجری نمایان، خرپاهای فلزی نگهدارنده سقف نیمه‌شفاف، پایه بتنی و شخصی در حال عبور
فضای رویداد — دیوارهای آجری نمایان و خرپاهای فلزی سقف
اتاق سفید با درهای تاشو باز شده نمایانگر پنجره چوبی سنتی در ورای آن، لوستر گرد بزرگ و زنی در حرکت
اتاق سفید با درهای تاشو — گفتگوی قدیم و جدید
تراس بام با سطوح آجری گرم و قاب بتنی باز رو به آسمان، شخصی در دوردست رو به بالا
بام — قاب بتنی، آجر و آسمان باز
تراس سرپوشیده با سقف آجر جناغی، نرده آهنی، کف تراتزو و پنجره چوبی سنتی با نور گرم
تراسی با سقف آجری جناغی و پنجره‌های چوبی سنتی
· · ·
نقشه‌ها
دیاگرام آکسونومتریک سایت نشان‌دهنده ساختمان در تقاطع خیابان خارک و پیاده‌راه شهریار، مداخلات جدید با رنگ سبز مشخص شده
آکسونومتریک سایت — ساختمان در گوشه خیابان خارک و شهریار، مداخلات جدید به رنگ سبز
مقطع عرضی تصویری نمایانگر تمام سطوح از زیرزمین تا بخش الحاقی بام، شامل حیاط، کافه، حوض، راه‌پله، لانج و بخش بتنی بام
مقطع عرضی — از سالن کنفرانس زیرزمین تا حیاط و کافه تا بخش الحاقی بام
پلان‌های کامل تمام طبقات از زیرزمین تا بخش الحاقی بام، با برچسب فضاها و نماهای آکسونومتریک مربوطه
پلان طبقات — زیرزمین، همکف، اول، دوم، سوم و بخش الحاقی بام
برش ب-ب ساختمان نمایانگر تمام طبقات از زیرزمین در منهای پنج متر تا بخش الحاقی بام در مثبت پانزده متر، با برچسب فضاها شامل راهرو، پذیرش، اتاق بازی، اتاق زوم، لانج جلسات، کتابخانه یادبود و اتاق ارائه
برش ب-ب — توالی عمودی کامل از زیرزمین تا بخش الحاقی بام

محل اجرا: خیابان انقلاب، تقاطع شهریار و خارک، پلاک ۱۲، منطقه ۱۱، تهران

کارفرما: خصوصی

تیم طراحی: انوشه احمدی، پانته‌آ پرهامی، هومن نوری دوست، مینا نبوی، کتایون تهرانی، یاسمن حمزه‌لوئیان

اجرا: دفتر معماری باغ ایرانی، کامران نقی، حمیدرضا گلپور، نعیمه بیگی

نظارت: دفتر معماری باغ ایرانی

سازه: مسعود داریوشی

تأسیسات برقی: اشکان سجادی

تأسیسات مکانیکی: دانیال کمیلیان

گرافیک: نیلوفر کاوه

عکس: دید استودیو، نیلوفر کاوه

زیربنا: ۱۰۱۸ متر مربع · مساحت: ۲۸۶ متر مربع

مجله معمار
دوماهنامه معماری و شهرسازی · شماره ۱۴۲ · آذر و دی ۱۴۰۲

موجودیت‌های مرتبط در بانک اطلاعات معماری