معماری معاصر

صحنه‌ای برای رویداد شهر، سپیددشت، لرستان

احسان اینانلو·عکس: محمدحسن اتفاق·معمار ۱۴۲ — بیست و سومین دوره جایزه معمار
صحنه‌ای برای رویداد شهر، سپیددشت، لرستان

محل اجرا: سپیددشت، خیابان امام خمینی، روبروی گلزار شهدا، لرستان

کارفرما: شهرداری سپیددشت

معماران: رضا فراشی، مازیار قاسمی‌نیا · همکار معماری: احسان اینانلو

مهندس سازه: محسن ورمزیار

اجرا: محسن فولادوند، حسین رجبی اسلامی

گرافیک: شادی بی‌طرف · نظارت: رضا فراشی، مازیار قاسمی‌نیا

عکس: محمد حسن اتفاق

زیربنا: ۸۴ مترمربع

موضوع پروژه طراحی یادمان شهدا با بودجه‌ای بسیار محدود در شهر کوچک سپیددشت بود. سایت تعیین‌شده در بافت قدیمی شهر قرار داشت و سال‌ها به عنوان گورستان شهر مورد استفاده بود. موقعیت سایت به گونه‌ای بود که گشودگی‌ای در بافت شهری در امتداد محور اصلی شهر را اشغال می‌کرد.

گونه متداول بناهای یادمانی در شهرهای کوچک و بزرگ ایران به صورت یک شیء یا مجسمه است — که تنها نقش یک تندیس در شهر را دارد — و خواسته اولیه کارفرما نیز طراحی یک عنصر یادمانی برای شهدا بود.

پلان توده‌خالی سپیددشت با بافت متراکم شهری و سایت پروژه با رنگ قرمز در امتداد محور اصلی شهر
پلان سپیددشت — سایت پروژه (با رنگ قرمز) گشودگی‌ای در بافت شهری در امتداد محور اصلی شهر
· · ·
فراتر از مجسمه
پرسش ما از ابتدا این بود: چگونه می‌توانیم با حداقل بودجه و برنامه اختصاص‌یافته برای طراحی و اجرای پروژه، بیشترین تأثیر ممکن را بر شهر بگذاریم؟

در پاسخ، استراتژی ما عبور از کلیشه ساخت مجسمه یا یک شیء منفرد به عنوان یادمان بود. به جای آن تصمیم گرفتیم صحنه‌ای برای اجرای رویدادهای شهری بسازیم — فضایی با قابلیت انعطاف بالا برای شهر که بتواند در زمان‌های مختلف نقش‌های متفاوتی بر عهده بگیرد — به عبارت دیگر، امکاناتی بسیار بیشتر از آنچه یک مجسمه تنها می‌تواند فراهم کند.

دیاگرام فرآیند طراحی در پنج مرحله: از سایت موجود با قبرها، معرفی صفحه قرمز، جایگذاری نشانه‌های قبر، بالا بردن دیوار عمودی با بازشوها و درختان سرو، تا طرح نهایی
فرآیند طراحی — از سایت موجود با قبرها تا صحنه سنگ قرمز با دیوار عمودی، درختان سرو و نشانه‌های قبر
· · ·
صحنه سنگ قرمز

ما از یک صفحه عمودی استفاده کردیم که روی زمین گسترده می‌شود، به گونه‌ای که بخش ایستاده صفحه نقش نمادین خود را حفظ کند. برای تشدید این کیفیت، هشت بازشو در آن ایجاد کردیم و به تعداد مساوی درخت سرو در پشت هر بازشو کاشتیم.

از سنگ قرمز آذرشهر استفاده کردیم تا این «صحنه» به شکلی برجسته در بافت شهر متمایز شود. در عین حال، بخش گسترده و زمین‌نشین صفحه به عنوان فضایی برای اجرای رویدادهای شهری عمل می‌کند. همزمان، محل قبرهای موجود را بر روی این صحنه آوردیم و به ازای هر بازشو در بدنه عمودی، یک جعبه سیاه در لبه قرار دادیم.

نمای هوایی سپیددشت با سکوی سنگ قرمز به صورت رنگی در برابر بافت اطراف شهر به صورت خاکستری، نشان‌دهنده برجستگی پروژه در منظر شهری
نمای هوایی — سکوی سنگ قرمز به عنوان مداخله‌ای جسورانه در بافت سپیددشت
نمای نزدیک از دو بازشو در دیوار سنگ قرمز با درختان سرو در پشت، بافت طبیعی سنگ قرمز آذرشهر
درختان سرو از میان بازشوهای سنگ قرمز آذرشهر
نمای دیوار عمودی سنگ قرمز با هشت بازشوی بلند و درختان سرو پشت آنها، گذار منحنی از دیوار به صفحه زمین و کوه‌ها در پس‌زمینه
دیوار عمودی با هشت بازشو و درختان سرو — چهره نمادین یادمان
نمای هوایی عمودی از سکوی سنگ قرمز با دیوار عمودی در بالا، گذار منحنی به صفحه زمین، نشانه‌های سیاه قبر و فردی نشسته بر سکو
نمای بالاسری — صفحه از دیوار عمودی تا صحنه زمین‌نشین انحنا می‌یابد، با نشانه‌های سیاه قبر در سطح
· · ·
فضایی با نقش‌های متعدد

با فعال‌سازی پروژه به عنوان فضایی انعطاف‌پذیر — برای اجرای مراسم آیینی و مذهبی مانند تعزیه، به عنوان زمین بازی کودکان، به عنوان پاتوق مردم شهر، به عنوان محل مشاوره اهالی، و همزمان به عنوان نمادی و نشانه‌ای برای سپیددشت — امکانات جدیدی به آن به عنوان فضای عمومی اضافه کردیم.

پنج دیاگرام ایزومتریک نشان‌دهنده سناریوهای مختلف استفاده از سکو: مراسم تعزیه، تجمع مذهبی، بازی کودکان، تجمع مردم شهر و رویداد بازار
سناریوهای استفاده — سکو برای تعزیه، تجمع، بازی کودکان و بازار سازگار می‌شود
ترسیم ایزومتریک رویداد شهری بر سکوی قرمز با جمعیت گردآمده اطراف، دیوار عمودی با درختان سرو و بستر شهری اطراف
نمای ایزومتریک رویداد شهری — سکو نقش خود را در خیابان‌ها و کوچه‌های اطراف شهر گسترش می‌دهد
کودکان در حال بازی بر سکوی قرمز با کوه‌ها در پس‌زمینه و بافت شهر کوچک سپیددشت در اطراف
سکو به عنوان زمین بازی — امکانات جدید برای جوانان سپیددشت
کودکان در حال بازی با توپ بر سکوی سنگ قرمز با دیوار عمودی و بازشوها، کوه‌های زاگرس در پشت
بازی کودکان بر سکو — یادمان به زمین بازی تبدیل می‌شود
· · ·
فعال‌سازی شهر

در رویدادهای مختلف شهری، سطوح مختلف در اطراف این صحنه، مثل بام ساختمان‌های اطراف، تراس و بالکن‌ها، خیابان و کوچه و حتی سطوح داخل مغازه‌های مجاور به عنوان جایگاه و محلی برای تماشا فعال می‌شوند و این صفحه نقش خود را در شهر گسترش می‌دهد.

نمای سطح زمین از اجرای تعزیه بر سکوی قرمز در غروب، کودکان از لبه صحنه تماشا می‌کنند، نوازندگان و مجریان بر سکو، دیوار قرمز پشت‌صحنه
اجرای تعزیه بر صحنه — کودکان از لبه تماشا می‌کنند در حالی که سکو در غروب زنده می‌شود
نمای هوایی اجرای فرهنگی در غروب بر سکوی قرمز، مردم شهر نشسته بر صندلی و ایستاده در لبه‌ها، بام‌ها و خیابان‌ها به عنوان جایگاه تماشا
نمای هوایی در غروب — بام‌ها، تراس‌ها و خیابان‌های اطراف به جایگاه تماشا تبدیل می‌شوند
نمای هوایی سکوی قرمز هنگام تجمع، نشان‌دهنده رابطه آن با شهر و پر کردن گشودگی بافت شهری
سکو گشودگی بافت شهری سپیددشت را پر می‌کند
نمای هوایی مراسم تعزیه بر سکوی قرمز با عزاداران گردآمده، زنان سیاه‌پوش در یک طرف و مردان در طرف دیگر
نمای هوایی مراسم تعزیه — سکو به عنوان فضای آیینی
برش عرضی شهر با سکوی قرمز و دیوار عمودی در بستر ساختمان‌ها، خیابان‌ها، عابران، خودروها و زندگی شهری سپیددشت
برش در بستر شهری — سکوی قرمز و دیوار عمودی با خیابان‌ها، مغازه‌ها و زندگی روزمره سپیددشت درگیر می‌شوند
نقشه‌های فنی دیوار سنگ قرمز شامل پلان، نمای جلو با بازشوها و نمای جانبی با ابعاد
نقشه‌های فنی — پلان، نمای جلو و نمای جانبی دیوار سنگ قرمز
مجله معمار
دوماهنامه ایرانی معماری و طراحی شهری · شماره ۱۴۲ · آذر و دی ۱۴۰۲

موجودیت‌های مرتبط در بانک اطلاعات معماری