اجتناب ناپذير به عرصة مرگ هم تسري يافته، هم از نظر شكل و سيما، و هم از نظر دردسرهاي تحمل ناپذير دسترسي و معضلت ترافيكي، و دسترسي مردگان و بستگان سوگوار آن ها به گورستاني كه بايد در آنجا با درگذشتگان وداع كنند و به زندگي بازگردند. اينك به جاي باغ گورستان دلنشين امام زاده عبداالله )كه به رغم وقتي قرار بود آن را به پارك تبديل - تعطيلي موقت در دوران آقاي كرباسچي خوشبختانه هنوز تعطيل نشده و مي توان ساعت هايي را در آن، در ژرفاي -كنند راز آميز مرگ و زندگي، سير كرد( بهشت زهرايي نشسته كه از شرق و غرب و جنوب و شمال، تا آنجا كه مي شده دامن گسترده و ديگر جا ندارد و مردگان در شمال و غرب و شرق شهر تهران بايد كيلومترها كيلومتر راه را در خيابان هاي انباشته از اتومبيل و اتوبان هاي بند آمده، از جمله اتوبان بهشت زهرا كه تقريباً به بلندي فاصلة بين دو شهر است، طي كنند تا سرانجام به آستانة بهشت زهرا برسند و در قطعه هاي مربع شكل و يكنواخت نازيبا آرام بگيرند. گزارشي از جلسة ريش سفيدان اهل 24 هشت سال پيش در مجلة شهر شمارة دركه، كه خواستار بازگشايي دوبارة گورستان محلي خود بودند، و جداولي حاوي
\\n\\nنام گورستان هاي غيرفعال در تهران، همراه با طرح اين سؤال چاپ شد: چرا اجازة دفن در گورستان هاي محلي داده نمي شود؟ و اينك پس از گذشت هشت سال و در حالي كه حادتر شدن بحران كمبود جا در بهشت زهرا در سال گذشته نويد حل شدن مسئله را مي داد، هنوز اين سؤال برجاست، چراكه باز هم مثل هميشه مسئولن شهري آسان ترين راه را برگزيدند: افزودن به مساحت بهشت زهرا.
\\n\\nاين بار مي توانيم از آقاي قاليباف، شهردار تهران، بپرسيم:
\\n\\n»چرا اجازة دفن در گورستان هاي محلي داده نمي شود؟ كدام حكم شرعي يا
\\n\\nعرفي يا مطالعات دقيق محيط زيستي مانع اين كار مي شود؟
\\n\\nچرا به رغم تمايل خود مردم به استفاده از گورستان هاي قديمي، هيچ مسئولي
\\n\\nپيدا نمي شود كه اين قفل هاي بي دليل بسته شده را بگشايد؟
\\n\\nچرا براساس طرح جامع تهران كاري جدي براي احداث گورستان در چهار
\\n\\nبخش ويژة اين شماره را به صحنه آرايي براي مردگان در گورستان ها، كه خاكستان و آرامستان هم ناميده شده اند، اختصاص داده ايم. فكر مرگ و پرداختن به آن گرچه ناخوشايند و مكروه مي نمايد و چه بسا عامدانه از آن رو برمي گردانيم، مهم ترين و پايدارترين دغدغة انسان بوده و هست. آرزوي گريختن از مرگ و دست يافتن به آب حيات و زندگي جاويد، موضوع نخستين اسطوره ها و قصه ها در تمامي تمدن ها و فرهنگ ها بوده و بخش مهمي از فلسفه و هنر بشري وقف انديشيدن به مرگ شده و مي شود. »زندگي پارة كوچكي است كه از مرگ به جا مانده«؛ اين بخشي از سرودة والت ويتمن، شاعر معاصر آمريكايي، است كه جايگاه مرگ را در زندگي تعريف مي كند؛ مرگي كه بي آن، زندگي هرگز چنان نمي بود كه تا امروز بوده. از همين روست كه شكل پرداختن به مرگ، نحوة زندگي را هم آشكار مي كند. شناخت بيشتر فرهنگ ها و تمدن ها به يمن كندوكاو در گورها و مقابر ميسر شده و حتي امروز هم در تمامي كتاب هاي راهنماي گردشگري در شهرهاي ديدني جهان، گورستان ها از مقاصد پرجاذبة گردشگري به شمار مي آيند. مي توانم ادعا كنم كه شايد براي درك زندگي يهوديان ارتدكس ديدن گورستان قديمي و موزة مرگ همجوار آن، در گتوي قديمي پراگ، مفيدتر از مطالعة هر كتابي در اين زمينه است. در آنجا به آساني درمي يابيد كه دين يهود چه آداب و احكام مفصل و پيچيده اي براي تمامي دوره هاي زندگي دارد كه به نوعي معطوف به آماده شدن براي مرگ اند. اين آدابِ جزء به جزء مقدس و تخطي ناپذير براي تولد، ختنه، تكليف، ازدواج، خوردوخوراك، حتي ظرف و ظروف مصرفي يا پلك روي در خانه ها كه جهت دعا را قبل از ورود مشخص مي كند، در احكام كفن و دفن به اوج مي رسد. در اين آداب علوه بر احكام نظافت پس از مرگ )شستشو با آب و تخم مرغ به عنوان نماد زندگي، شانه زدن مو با شانة نقره و پاك كردن زير ناخن ها با وسيله اي نقره اي(، نحوة لباس پوشاندن به مرده، گذاشتن او در تابوت )كه مي بايست پر از خاك سرزمين مقدس و بدون هرگونه تزئيني باشد(، احكامي براي چگونه خيرات دادن، جزئيات مراسم دفن و حتي نوع لباس مأموران كفن و دفن و همچنين عبارات روي سنگ قبر هم مشخص شده است. شگفت آنكه اين همه در آستان گورستاني در كنار موزه، ناگهان به پاياني قطعي مي رسد. گورستان سيماي عجيبي دارد. سنگ ها بي هرگونه نشاني تنگ هم ايستاده اند و اين تصور غريب را به وجود مي آورند كه انگار مردگان را براي صرفه جويي در اشغال سطح زمين، ايستاده دفن كرده اند. در گورستان هاي اهل تسنن حتي سنگ هم نيست، و زمين خالي از سنگ و نوشته و هر نوع نشانه اي از زندگي، گويي مردگان را به درون زمين كشيده و دوباره يكپارچه و مسطح شده است. در حالي كه گورستان هاي ايراني و همچنين گورستان هاي مسيحيان در شهرهاي اروپايي، با مقبره ها، جعبه آينه ها، سنگ مزارهاي منقوش به زيباترين نقش ها و تنديس ها، امتداد زندگي در زير زمين را روي زمين تجسم بخشيده اند. در اين شماره كوشيده ايم منتخبي از اين همه را به همراه تصاويري از گورستان هاي متمركز امروزي شهرهاي كشور و همچنين نمونه هاي تازه طراحي شده در جهان فراهم آوريم كه در بخش هاي از ايران و در جهان ارائه شده اند. مقايسة گورستان هاي بهشت زهراي تهران با امامزاده عبداالله و ابن بابويه، باغ رضوان اصفهان با تخت فولد، بهشت زهراي شيراز با گورستان دارالسلم مؤيد اين واقعيت غم انگيز است كه بحران شهرسازي و معماري زندگي ما به طرزي
\\n\\n(1380 گورستان هاي غيرفعال و متروك در شهر تهران )سال
\\n\\nرديف نام گورستان وسعت به متر تحت پوشش تأسيسات آدرس تاريخ آخرين دفن
\\n\\n3چيذر3000شهرداري گلخانة شهرداري خيابان حقيقت اول، انتهاي كوچة فردوسي سال قبل30
\\n\\n4نياوران1800شهرداري زمين ورزش حصار بوعلي، مقابل فرهنگسراي نياوران سال قبل25
\\n\\n5نياوران2500شهرداري زمين ورزش حصار بوعلي، مقابل فرهنگسراي نياوران سال قبل25
\\n\\n6تجريش50000بيمارستان بيمارستان شهدا ميدان تجريش سال قبل50
\\n\\n8آجودانيه2500شهرداري پارك خيابان هفتم شرقي آجودانيه سال قبل30
\\n\\n9جماران30000شهرداري شهرداري3 ناحية خيابان جماران سال قبل50
\\n\\n10اسدآباد6000آموزش و پرورش دبيرستان خيابان اسماعيل نياززاده سال قبل30
\\n\\n11امام زاده صالح4500سازمان اوقاف زيارتگاه تجريش، انتهاي كوچة كاشف سال قبل28
\\n\\n12كشك4000شهرداري زمين باير دربند، خيابان سازمان آب، جنب گلستان سال قبل15
\\n\\n13ظهيرالدوله3000انجمن اخوت سند به نام انجمن اخوت دربند، خيابان ظهيرالدوله سال قبل13
\\n\\n14امام زاده قاسم1600سازمان اوقاف زيارتگاه، درمانگاه دربند، گلب دره، ميدان امام زاده قاسم سال قبل25
\\n\\n15ولنجك كهنه10000شهرداري پارك زعفرانيه، انتهاي خيابان آصف سال قبل20
\\n\\n17زرگنده1500شهرداري پارك خيابان شريعتي، خيابان زرگنده سال قبل30
\\n\\n18دولت1300شهرداري شهرداري3 ناحية خيابان دولت، نرسيده به چهارراه قنات سال قبل30
\\n\\n19دولت2000سفارت انگليس يادبود جنگ جهاني خيابان دولت، بعد از كلنتري سال قبل45
\\n\\n20دولت1500سازمان اوقاف متروكه بدون فعاليت خيابان دولت، خيابان حاج آقا ميري سال قبل17
\\n\\n21شمس آباد4500سازمان اوقاف متروكه بدون فعاليت بالتر از پيچ شمس آباد، كوچة ارشاد سال قبل30
\\n\\n22قنات كوثر4000 -محل مسكوني خيابان فلكة چهارم تهرانپارس، خيابان توحيد سال قبل30
\\n\\n23امام زاده شعيب5 شهرداري منطقة امام زاده محدودة كن، سرآسياب يا پايين دره
\\n\\n24لمبان70000 -هنرستان آموزشكده تهران نو، غرب هنرستان فلسطين، كوچة عاشقا سال قبل25
\\n\\n25امام زاده عبداله2000سازمان اوقاف زيارتگاه متري حاجيان13 ، متري اميري16 ،خيابان قزوين سال قبل25
\\n\\n26ارامنه18000شهرداري پارك خيابان كميل، پارك رضوان سال قبل30
\\n\\n27امام زاده معصوم12000شهرداري فضاي سبز خيابان قزوين، پل امام زاده معصوم سال قبل30
\\n\\n28مقبرة شيخ هادي600سازمان اوقاف گورستان غيرفعال خيابان سپه، خيابان شيخ هادي سال قبل30
\\n\\n29خانقاه صفي عليشاه1500 -سالن براي مراسم دفن پشت سازمان برنامه سال قبل50
\\n\\n30امام زاده يحيي2000سازمان اوقاف زيارتگاه خرداد، كوچة امام زاده يحيي15 خيابان سال قبل50
\\n\\n31 امام زاده سيد نصرالدين2000سازمان اوقاف زيارتگاه خيابان خيام، ايستگاه سيد نصرالدين سال قبل30
\\n\\n32امام زاده سيد اسماعيل3000سازمان اوقاف زيارتگاه خيابان سيروس، كوچة سيد اسماعيل سال قبل28
\\n\\n33امام زاده زيد12000شهرداري اوقاف آتش نشاني، زيارتگاه داخل بازار تهران سال قبل30
\\n\\n34سر قبر آقا5000سازمان اوقاف زيارتگاه خيابان سيروس، خيابان صاحب جمع سال قبل20
\\n\\n35انبار كاه20000بيمارستان بيمارستان خيابان امين السلطان، ميدان كاه فروشان سال 100قبل
\\n\\n36امام زاده هفت سازمان اوقاف منطقة تجاري و متروك بازار، كوچة لوطي صالح
\\n\\n37امام زاده ولي سازمان اوقاف زيارتگاه واقع در بازار
\\n\\n39سرچشمه20000اهالي محل مغازه، انبار دانشگاه سرچشمه، خيابان مصطفي خميني، كوچة زغالي ها سال 100قبل
\\n\\n40ده مسگرآباد7000سازمان اوقاف متروكه بدون دفن جنازه ده مسگرآباد سال قبل3
\\n\\n41امام زاده اهل علي6000سازمان اوقاف زيارتگاه خيابان سمنان، خيابان آستانه سال قبل27
\\n\\n42امام زاده سيد ملك خاتون10000سازمان اوقاف زيارتگاه خيابان شهيد سيد جوادي، منشعب از اتابك سال قبل26
\\n\\n43بهائيان100000بنياد شهيد در اختيار بنياد شهيد2 خيابان خاوران، جنب موتوري منطقة سال قبل20
\\n\\n44مسگرآباد21000 - ،پارك، بسيج، سپاه استخر خيابان خاوران، داخل پارك فدائيان اسلم سال قبل27
\\n\\n45مسگرآباد دوم20000شهرداري فضاي سبز خيابان خاوران، پشت هاشم آباد سال قبل22
\\n\\n46امام زاده حسن30000سازمان اوقاف زيارتگاه خيابان قزوين، خيابان امام زاده حسن سال قبل30
\\n\\n47رضوان1100 -در دست ساخت پاساژ خيابان امام زاده حسن، روبه روي پارك امام زاده سال قبل30
\\n\\n48محل فعلي ناحيه15000شهرداري ناحية شهرداري خيابان امام زاده حسن، خيابان اردشير سال قبل28
\\n\\n49يافت آباد1500شهرداري پارك يافت آباد، خيابان ارشدآباد سال قبل20
\\n\\n50خاني آباد نو7000شهرداري فضاي سبز منزل مسكوني خاني آباد نو، خيابان بهمنيار سال قبل20
\\n\\n51روستاي بتائين3000سازمان اوقاف متروكه جادة قم، كهريزك، روستاي بتائين سال قبل30
\\n\\n52امام زاده رقيه400سازمان اوقاف زيارتگاه جادة قم، كهريزك، روستاي بتائين سال قبل6
\\n\\n53روستاي خوارين7000سازمان اوقاف گورستان متروكه جادة قم، خيابان ترانسفور، روستاي خوارين سال قبل7
\\n\\n54امام زاده ابوالحسن2000سازمان اوقاف زيارتگاه شهرري سال قبل3
\\n\\n55امام زاده طاهر7000سازمان اوقاف متروكه جادة ساوه، جعفرآباد، روستاي ناصريه سال قبل20
\\n\\n56دولت آباد30000شهرداري پارك فلكة اول دولت آباد، ابتداي خيابان دولت آباد سال قبل25
\\n\\n57سه دختران25000شهرداري باغ سنجر شهرري، خيابان حرم، خيابان سه دختران سال قبل25
\\n\\nگورستان هاي اين جدول همه فاقد تأسيسات هستند، به جز حصارك كه غسالخانه دارد. تمامي آن ها زيرنظر سازمان اوقاف و تحت مديريت اهالي محل، يا شوراي محل، يا هيئت امنا فعاليت مي كنند.
\\n\\nابن بابويه95000 روزانه با مجوز دارد فدائيان اسلم، سه راه
\\n\\nرديف نام گورستان وسعت به متر تعداد دفن جديد تحت پوشش تأسيسات سرويس حمل از سازمان مديريت گورستان آدرس
\\n\\n1فرانسوي ها و ايتاليايي ها30000صفر با مجوز كليسا ندارد همانند كاتوليك ها ندارد كليساي ايتاليايي ها خيابان شهيد احمد تاجري )وثوق ارامنه(
\\n\\n2 آسوري ها30000 67 از سال بدون دفن با مجوز كليسا ندارد ندارد كليساي آسوري ها خيابان شهيد احمد تاجري )وثوق ارامنه(
\\n\\n3روس ها10000 15با مجوز كليسا ندارد ندارد سفارت روسيه خيابان شهيد احمد تاجري )وثوق ارامنه(
\\n\\n4كاتوليك ها70000 2با مجوز كليسا ندارد ندارد شوراي خليفه گري ارامنه خيابان شهيد احمد تاجري )وثوق ارامنه(
\\n\\n5ارامنه30000 قبلً زمين خريده اند با مجوز كليسا ندارد ندارد شوراي خليفه گري ارامنه خيابان سمنان، خيابان آستانه
\\n\\n6كليميان60000با مجوز كليسا ندارد ندارد انجمن كليميان خيابان خاوران
\\n\\n7هندوها25000دفن ندارد سفارت هند ندارد ندارد سفارت هند جادة خاوران )جنازه سوزانده 17 كيلومتر مي شود(
\\n\\n8ارامنة گريگوري220000 450با مجوز كليسا غسالخانه، سالن انتظار ندارد خليفه گري ارامنه جادة خاوران )فعال(17 كيلومتر
\\n\\n9بهائيان5000 130 با مجوز بهشت زهرا )س( غسالخانه دارد بهائيان جادة خاوران )فعال(17 كيلومتر
\\n\\n10مسيحيان15000 در طول سال 15 الي10 سفارت انگليس ندارد ندارد سفراي آمريكا، استراليا جادة قم، روبه روي خيابان توريست
\\n\\n11ارامنة ساورا100000 100با مجوز كليسا غسالخانه ندارد كليساي ارامنه جادة ساوه، زرافشان
\\n\\n12ارامنه80000 20با مجوز كليسا غسالخانه ندارد كليساي ارامنه جادة ساوه، زرافشان
\\n\\nرديف نام گورستان وسعت به متر تعداد دفن جديد تحت پوشش تأسيسات سرويس حمل از سازمان
\\n\\n1يعقوب شيخ كليني5000 4شهرداري حسن آباد زيارتگاه، سرويس بهداشتي ندارد شهرداري حسن آباد جادة قم، حسن آباد
\\n\\n2امام زاده اسماعيل6000 17شهرداري حسن آباد زيارتگاه، سرويس بهداشتي ندارد شهرداري حسن آباد جادة قم، حسن آباد
\\n\\n3قلعه شيخ70000روزانه دفن سازمان اوقاف غسالخانه دارد هيئت امنا جادة قم، كهريزك، پشت آسايشگاه
\\n\\n4امام زاده علي اكبر2000 2سازمان اوقاف كاملً متروك دارد شوراي محلي جادة قم، روستاي پلئين
\\n\\n5احمدآباد مستوفي6000سازمان اوقاف اهالي محل جادة مخصوص كرج، قرية احمدآباد
\\n\\n6حسن آباد4000سازمان اوقاف غسالخانه اهالي محل جادة مخصوص كرج، قرية حسن آباد
\\n\\n7امام زاده عبداالله10000سازمان اوقاف اهالي محل جادة مخصوص كرج، بعد از سعيدآباد
\\n\\n8گرم دره5000 20سازمان اوقاف غسالخانه ندارد هيئت امنا 20 جادة مخصوص كرج، كيلومتر گرم دره
\\n\\n9بهشت صالح8000 18سازمان اوقاف غسالخانه و سرايدار ندارد اهالي محل 17 جادة مخصوص كرج، كيلومتر شهرك وردآور
\\n\\n10بهشت فاطمه14000 56 سازمان اوقاف و شهرداري غسالخانه و سالن انتظار شهرداري قدس جادة قديم كرج، قلعه حسن خان
\\n\\n11قرية نظام امام زاده ابراهيم60000 60سازمان اوقاف غسالخانه و زيارتگاه ندارد سازمان اوقاف جادة ساوه، زرافشان
\\n\\n12امام زاده زيد40000 22سازمان اوقاف دارد هيئت امنا جادة ساوه، نرسيده به پل دوم
\\n\\n13يافت آباد60000روزانه دفن سازمان اوقاف غسالخانه، سالن سوگواري دارد هيئت امنا جادة ساوه، يافت آباد
\\n\\n14امام زاده رضا7000روزانه دفن سازمان اوقاف ندارد ندارد هيئت امنا جادة ساوه، بين علي آباد قاجار و حسين آباد
\\n\\n15امام زاده عباس10000 68سازمان اوقاف ندارد ندارد شوراي محل جادة ساوه، چهاردانگه
\\n\\n16جعفرآباد2400 2سازمان اوقاف ندارد ندارد اهالي محل جادة ساوه، جعفرآباد
\\n\\n17اسلمشهر5000روزانه دفن سازمان اوقاف و بخشداري غسالخانه ندارد بخشداري جادة ساوه، اسلمشهر
\\n\\n18طور قوزآباد2000 14 سازمان اوقاف و بخشداري ندارد ندارد اهالي محل جادة قم، روستاي طور قوزآباد
\\n\\n19 (بهشت زهرا )س424000 نفر140 روزانه كامل دارد شهرداري تهران جادة قديم، قم
\n