گزارش هیأت داوران دوازدهمین جایزه معمار

دوازدهمین دوره جایزه معمار در دو مرحله برگزار شد. در مرحله نخست مدارک دیجیتالی، مطابق آنچه در فراخوان جایزه اعلام کرده بودیم، تحویل شد. طراحان می‌توانستند مدارک پروژه‌های ساخته شده پس از انقلاب خود را در سه گروه عمومی، مسکونی و بازسازی با این شرط که در سال‌های گذشته در جایزه معمار شرکت نکرده باشند، برای معمار ارسال کنند.

در مرحله نخست چهار داور ایرانی آقایان فرامرز شریفی، علی‌اکبر صارمی، شامیل محمدزاده و کامران افشار نادری که جایگزین آقای بوکل از اتریش شده بود، مدارک را بررسی کردند، آقای بوکل به دلیل برخی حساسیت‌ها نسبت به مسائل کنونی ایران از شرکت در هیئت داوران انصراف دادند.

دومین معمار خارجی ما خوزه ماریا دِ چورتی چاگا بود که او نیز به دلیل دیر اقدام کردن برای گرفتن ویزا با درهای بسته ساختمان سفارت که مشغول بازسازی آن بودند، رو به رو شد و نتوانست در این دوره شرکت کند. جایگزین ایشان معمار موفق ایرانی ساکن وین آرمین دانشگر شد که مسئله اخذ ویزا برای ورود به ایران را نداشت.

به هر رو در مرحله اول چهار داور مقیم ایران مدارک ۱۶۰ پروژه را که به موقع ارسال شده بودند بررسی کردند. چهار پروژه نیز به دلیل ارسال پس از موعد نهایی از شرکت در رقابت بازماندند. بررسی مدارک در سه گروه بازسازی، مسکونی و عمومی صورت گرفت و طی آن همه پروژه‌هایی که هنوز مرحله ساخت آنها به پایان نرسیده یا مدارکشان ناقص بودند، به علاوه آنهایی که از نظر داوران قابلیت و کیفیت راه یافتن به مرحله نیمه‌نهایی را نداشتند حذف شدند. یک مورد نیز به دلیل شرکت در دوره‌های قبلی جایزه معمار حذف شد.

نکته در خور توجه در مورد پروژه‌های این دوره افزایش محسوس تعداد پروژه‌های ساخته شده در شهرستان‌ها بود. در هر سه گروه تقریباً بیش از نیمی از پروژه‌ها متعلق به شهرستان‌ها بودند.

پس از اتمام بررسی، نتیجه به اطلاع شرکت‌کنندگان رسید و در سایت معمار نیز درج شد. راه‌یافتگان به مرحله نیمه‌نهایی ملزم شدند که در تاریخ‌های معین مدارک پروژه‌های خود را در قالب شیت‌های ۷۰×۵۰ سانتی‌متر ارائه دهند.

بررسی مرحله دوم جایزه در روزهای ۲۲ و ۲۳ مهر با حضور پنج داور جایزه صورت گرفت. در ابتدا داوران از میان طرح‌های ارائه شده برای هر گروه، فینالیست‌های آن گروه و پس از بحث درباره مشخصات فینالیست‌ها رتبه‌های اول، دوم، سوم و پروژه‌های شایان تقدیر ویژه را مشخص کردند که در این شماره ملاحظه می‌فرمائید. برخی از طرح‌های راه‌یافته به نیمه‌نهایی که از نظر کیفیت طراحی و ساخت در خور توجه بودند در شماره آینده معمار چاپ خواهند شد.

فرایند داوری

اعضای هیئت داوران در مرحله حذف پروژه‌هایی که قابلیت راه یافتن به مرحله نیمه‌نهایی را نداشتند، معیارهایی را به شرح زیر بیان کردند.

فرامرز شریفی

• فقدان مهارت طراح در طراحی پلان ساختمان‌ها و سازماندهی مطلوب دسترسی‌ها برای عملکرد مناسب‌تر بنا
• انتخاب بد مصالح و نما و عدم تصمیم‌گیری جدی برای اجتناب از شلوغی بی‌دلیل و استفاده زیاد از مصالح
• عدم توجه به مقطع پروژه و بی‌توجهی به ارتباط قوی میان مقطع و پلان که نشانگر آگاهی طراح به حجم پروژه است.

علی اکبر صارمی

انتخاب پروژه مناسب و گهگاه بهترین، در یک مسابقه معماری از مشکل‌ترین انتخاب‌هایی است که غالباً مقابل ما داوران قرار می‌گیرد. از طرف برگزارکنندگان هم غالباً خواسته می‌شود که ما معیارهایی را در نظر بگیریم و بر اساس آنها انتخاب کنیم. به دلیل آنچه طی سالیان طولانی تجربه در زمینه داوری این‌گونه پروژه‌ها دیده‌ام غالباً از پرداختن به معیارهای تعیین شده پرهیز می‌کنم و ترجیح می‌دهم به گونه‌ای دیگر وارد انتخاب پروژه‌ها شوم.

هنگام انتخاب پروژه، برای من کلیاتی مطرح می‌شود که غالباً از درون پروژه‌های ارائه شده سر برمی‌کشد. این کلیات مجموعه‌ای از نگاه به پلان، نما، مقطع، جزئیات، انسجام نما و جزئیاتی از این قبیل است. در این میان ذوق و سلیقه و نگاه هدفمندانه یک معمار بسیار تعیین کننده است. به نظر من یک ساختمان، یک اثر محیطی هنرمندانه است که مسلماً تأثیر عمیقی بر محیط اطراف می‌گذارد. بنابراین حجم کلی ساختمان کنار یک کوچه و یک خیابان و یا ویلایی درون زمینی بزرگ نیز از تعیین‌کننده‌های مربوط به انتخاب یک پروژه است. از طرف دیگر نوآوری (اگر چنین چیزهایی وجود داشته باشد) مسلماً در انتخاب من مؤثر خواهد بود. در نهایت پروژه‌هایی که فاقد مشخصه‌های کلی فوق بودند حذف شدند.

کامران افشار نادری

غیر از پروژه‌هایی که مدارک ناقص داشتند یا ساخت آنها هنوز به اتمام نرسیده بود، مواردی را حذف کردم که تصاویر آنها با استفاده از برنامه‌های گرافیک کامپیوتر به نحوی دستکاری شده بود که بررسی وضعیت واقعی پروژه را ناممکن می‌کرد یا توجه کافی به معیارهای اولیه معماری و مهارت‌های فنی طراحی نداشتند.

کارهای بازسازی را فقط از نظر ارزش‌های بازسازی و بدون توجه به درست یا غلط بودن دخالت در بنای تاریخی تفکیک کردم. در کارهای مسکونی مهم‌ترین نکته توجه شخص به نیازهای حداقل یک ساختمان مسکونی بود و در پروژه‌های عمومی، عدم استفاده از سبک‌های منسوخ شبه تاریخی.

شامیل محمدزاده

با توجه به گستردگی و گوناگونی پروژه‌ها چه از نظر موضوع و چه از نظر مکان و تاریخ و جغرافیا، گام نخست برای من دسته‌بندی آنها بود. کل پروژه‌ها به سه دسته تقسیم می‌شوند:

پروژه‌هایی که بخش بیشتر آن زیر تأثیر نادرست و شکلی از پروژه‌هایی بود که به بستر و مخاطب دیگری تعلق داشت. مقلد آن به شیوه‌ای ناهمگن و ناموزون کپی‌برداری کرده بود. در نتیجه طرحی پی‌افکنده بود که ضعف‌های بی‌شمار حتی در مفاهیم پایه معماری داشت. اینها مواردی بودند که حذف کردم.

پروژه‌هایی که پاسخی مناسب از نظر تکنیک و شیوه‌های ساخت و طرح معماری داشتند و ارتباط آنها با زندگی شهری، خوب و مناسب بود، اما در آنها ایده‌ای نو که قابلیت گسترش و آموزش در توسعه معماری داشته باشد وجود نداشت. قابلیت راه یافتن به مرحله نیمه‌نهایی را داشتند.

پروژه‌هایی که در آنها فضا برخاسته از بستری بود که آنها را شکل داده بود، بیننده را وادار به فکر کردن می‌کرد، ارتباط بومی با فرهنگ مصرف‌کننده را می‌شناساند و برخاسته از گوهر خالصی بود که نوید گسترش نوآوری در معماری را می‌داد. آنها عالی نبودند اما توانمند بودند. آفرینشی نو، همراه با تعبیری کهن داشت که به آنها هویت می‌داد. اینها از بهترین پروژه‌های شرکت‌کننده محسوب می‌شدند.

معیارهای انتخاب فینالیست‌ها

در مرحله دوم یعنی انتخاب فینالیست‌ها معیارهای مطرح شده از طرف داوران که موجب رجحان و انتخاب برخی از پروژه‌ها شدند، عبارت بودند از:

کامران افشار نادری

از نظر کامران افشار نادری داشتن ایده مشخص در پروژه اصل بود چراکه هدف نمی‌تواند فقط قشنگ کار کردن ساختمان باشد.

آرمین دانشگر

به اعتقاد آرمین دانشگر ایده مشخص به اضافه قابلیت فرهنگ‌سازی و طرح سؤال اهمیت داشت.

علی اکبر صارمی

به نظر علی اکبر صارمی پروژه‌های شاخص می‌بایست آرامش ایجاد کنند. به اعتقاد او با توجه به محیط شلوغ و آزارنده از نظر بصری، فیل هواکردن یا صرفاً سوال مطرح کردن خیلی نمی‌تواند مطرح باشد.

شامیل محمدزاده

شامیل محمدزاده پروژه‌هایی را برگزید که:

• نشان می‌دادند طراح امکانات و محدودیت‌های مکان و فعالیتی را که قرار است در آن مکان رخ دهد درک کرده بود.
• مسئله دیگر از نظر او آرامش کار است. به اعتقاد او کارهایی که آدم را مقهور و مسحور نمی‌کند و در آنها فضا بر آنها حاکم نیست، نوعی سادگی دارند که انسان می‌تواند وجود خود را در آن احساس کند. ایجاد این آرامش به نوعی تمرکز و پرهیز از پراکندگی نیاز دارد.
• سرانجام محمدزاده پروژه‌هایی را برگزید که پروژه را به عنوان موضوع زندگی نگاه می‌کردند، نه شیء.

فرامرز شریفی

از نظر فرامرز شریفی طراحی ماهرانه پلان، توجه به مقطع و رابطه آن با پلان که نشانگر توجه طراح به حجم پروژه است، آرامش و سادگی کار، انتخاب درست مصالح، معیارهای انتخاب پروژه‌های برتر بود.

جدول‌های انتخاب فینالیست‌ها و برندگان

گام بعدی انتخاب برندگان بر اساس رتبه‌بندی داوران بود. جدول‌های مربوط به سه گروه و امتیازات طرح‌های برنده در زیر آمده است:

انتخاب نامزدهای گروه مسکونی

اسامی نامزدها: خانه فیروزمندان، خانه شماره ۷، ویلای لواسان شماره ۲، ساختمان مسکونی سنایی، مجتمع مسکونی باغ مهر، ویلای کوهسار، ساختمان چهار در بیست و یک، آپارتمان مسکونی، خانه موسیقی، خانه خیابان سپنتا

انتخاب طرح‌های برنده گروه مسکونی

نتیجه نهایی: ۱- خانه شماره ۷ (۱۳ امتیاز) · ۲- ویلای کوهسار (۸ امتیاز) · ۲- خانه فیروزمندان (۸ امتیاز)

انتخاب نامزدهای گروه بازسازی

اسامی نامزدها: کافی‌شاپ سون، گالری آبی، بازسازی اداری میرزای شیرازی، بازسازی بازار قدیم محلات

انتخاب طرح‌های برنده گروه بازسازی

نتیجه نهایی: ۱- بازسازی بازار قدیم محلات (۱۴ امتیاز) · ۲- گالری آبی (۹ امتیاز) · ۳- کافی‌شاپ سون (۵ امتیاز)

انتخاب نامزدهای گروه عمومی

اسامی نامزدها: فروشگاه بی‌نام، فست فود نمک، نمازخانه گردشگران محوطه تخت سلیمان، ساختمان اداری اقامتی پارک جنگلی رویان، ساختمان اداری درخشان قطعه‌ساز سپاهان

انتخاب طرح‌های برنده گروه عمومی

نتیجه نهایی: ۱- نمازخانه گردشگران محوطه تخت سلیمان (۱۲ امتیاز) · ۲- فست فود نمک (۹ امتیاز) · ۳- فروشگاه بی‌نام (۹ امتیاز)

گفتنی آنکه در هنگام ثبت امتیازات هر یک از طرح‌ها، داوران توافق کردند که در گروه عمومی دو طرح نمازخانه گردشگران و فست فود نمک مشترکاً برنده اول معرفی شوند.

امتیازات طرح‌های برنده

در گروه بازسازی

رتبه اول: بازسازی فضای عمومی بازار محلات به دلیل:

• پیام قوی محیط‌زیستی پروژه
• زنده کردن خاطرات و بازگشت به ریشه‌ها
• قابلیت فرهنگ‌سازی
• تبدیل کردن عادی به فوق‌العاده از طریق یک دخالت ظریف
• نشان دادن اینکه حتی جوی آب می‌تواند موضوع معماری باشد.
• توجه به فضای عمومی به عنوان توسعه فضای زندگی در محلات

رتبه دوم: گالری آبی، به دلیل:

• معماری خوب در فضای کم
• استفاده خوب از نور با یک اقدام خوب طراحی
• مصالح خوب
• جزئیات دلپذیر

رتبه سوم: کافی شاپ سون به دلیل:

• ابداع در ارتباط داخل و خارج
• توجه به مکانیت و ارتباط آن با خاطرات جمعی

شایان تقدیر: کلینیک دندانپزشکی دکتر فریور به دلیل:

• اجرای خوب

در گروه عمومی

رتبه اول (به طور مشترک): نمازخانه گردشگران محوطه تخت سلیمان به دلیل:

• متمایز بودن پروژه در میان بناهای مذهبی که تاکنون ساخته شده.
• ارتباط با معماری تخت سلیمان بدون تعرض به آن
• نورپردازی خوب
• مصالح خوب (به غیر از چوب)
• کاهش عناصر ساختمان به آنچه اساسی است.

رتبه اول (به طور مشترک): فست فود نمک به دلیل:

• در نظر گرفتن معماری به مثابه یک پژوهش
• طراحی و توجه به کلیه اجزای ساختمان
• توجه به ارتباط محیط و طبیعت
• توجه به مسئله سلامتی
• ابداع مصالح
• نورپردازی شاخص
• فرم بخشیدن به فضا به صورت کاملاً حجمی و سه بعدی

رتبه دوم: فروشگاه بی‌نام به دلیل:

• سادگی و برجسته بودن طرح
• کار جذاب با مصالح ارزان
• ایجاد ارتباط با محیط از طریق کنتراست
• قابلیت جلب توجه که با توجه به کاربری بنا اساسی است
• ارزش‌گذاری محله از طریق ایجاد یک نقطه عطف

شایان تقدیر: ساختمان اداری پارک جنگلی رویان به دلیل:

• ارتباط مناسب با محیط
• مصالح مناسب
• تناسبات خوب و انسانی

در گروه مسکونی

رتبه اول: خانه شماره ۷ به دلیل:

• پلان‌های خوب
• وجود حیاط در طبقه دوم
• توجه به اسلوب‌های معماری ایرانی
• ایجاد فضاهای زیبا
• انتخاب مصالح خوب (به غیر از سنگ)
• ارتباط متناسب با زمین
• این خاصیت که بنا مثل تپه یا درختی شده که می‌توان از آن بالا رفت، به این صورت فضای بیرون نیز مانند درون به صورت سه‌بعدی مورد استفاده قرار گرفته.

رتبه دوم (به طور مشترک): ویلای کوهسار به دلیل:

• ارزش‌گذاری یک محدودیت که همان اسکلت موجود است.
• دوباره تعریف کردن موضوع شناخته شده و متعارف معماری جعبه‌ای و با ویرایشی بسیار پویا و شگفتی‌آور
• فضای پیچیده در ضمن سادگی
• منحصر به فرد بودن طرح بنا

رتبه دوم (به طور مشترک) خانه فیروزمندان به دلیل:

• فضاهای سیال داخلی
• توجه به شیوه زندگی
• طراحی فضاها به صورت سه بعدی
• انتخاب مصالح و رنگ‌آمیزی خوب

شایان تقدیر: مجتمع مسکونی باغ مهر به دلیل:

• توجه به محیط طبیعی و حفاظت از فضاهای سبز موجود
• هویت خانگی و خانه بودن
• تناسبات انسانی
• تفکیک کردن فضاهای ساختمان به صورتی که هر آپارتمان وجه تمایز خاص خود را دارد.

شایان تقدیر: خانه سپنتا، به دلیل:

• مرجع بصری بافت شهری
• به‌کارگیری نور و سایه در شب و روز
• انسجام طراحی داخل و خارج نما و پلان

شایان تقدیر: ویلای لواسان به دلیل:

• ترکیب خوب مصالح
• ترکیب خوب حجم‌ها
• ارتباط متناسب با زمین