معماری معاصر

خانه (موقت) کارگری، شیراز

فرشید روزی‌طلب, محمدحسن تاجیک·عکس: فرشید روزی‌طلب, محمدحسن تاجیک·معمار ۱۴۲ — بیست و سومین دوره جایزه معمار
خانه (موقت) کارگری، شیراز

خانه کارگری، نه مکانی ایده‌آل است، نه یک ساختمان اکازیون و نه تلاشی در جهت استاندارد شدن دارد. در پرداخت دقیق نیست و اساساً از نگاه پروسواس و میل به خوش‌ساختی گذشته است. برخوردی است اضطراری با تشکیل فضا که با روش کار و زیبایی‌شناسی مختص به خود دست به کار می‌شود.

مسئله اصلی ما اشاره به گونه‌های نامتعارف و پیشنهاد دسته‌بندی‌های تازه موضوعی در حوزه معماری معاصر است. مسئله دیگر اینکه این کار سعی دارد در خلال تمرین‌ها، هم‌زمان پنجره‌ای را برای ایجاد ملاحظات اخلاقی بین کارفرما و کارگر بگشاید و با تأکید بر اهمیت شرایط زندگی ساکنان پروژه در حال ساخت، شکل‌گیری آن را به تصمیمی آگاهانه مبدل کند.

در استراتژی با پرهیز از برخورد سلبی با موضوعاتی چون کوچک‌مقیاس و موقتی بودن یا حتی خود موضوع «کارگری»، وارد مذاکره با ذی‌نفعان پروژه می‌شود.

خانه کارگری صرفاً یک ساختمان نیست، برخوردی است هدفمند با موضوعات روزمره و پیامی برای به یاد آوردن موضوعاتی که دائماً در پیش چشم ما در حال فراموش شدن هستند.

کارگری در آستانه در نشسته و چای می‌نوشد، نور آفتاب بر آستانه و فضای تاریک داخلی پشت سر
استراحت چای در آستانه — نور آفتاب بر مرز بیرون و درون
· · ·
فضاها

حمام و سرویس بهداشتی. فرم این بخش از برخورد دو تیزگوشه و یک منحنی شکل می‌گیرد که قسمت خمیده، مشتقی است از خطوط حرکت بدن در فضای حمام. در قسمت سردوش سقف را به صورت نیمه‌شفاف در نظر گرفتیم.

داخل حمام با نورگیر نیمه‌شفاف و دیوارهای آجری منحنی
نورگیر نیمه‌شفاف در سردوش
حمام آجری با سقف قوسی و نورگیر کوچک
حمام منحنی — دیوارهای آجری پیرو خطوط حرکت بدن
کارگری در حمام منحنی آجری دوش می‌گیرد و نور از سقف نیمه‌شفاف می‌تابد
دوش گرفتن — نور از سقف نیمه‌شفاف حمام منحنی

اتاق خواب و آشپزخانه. در این بخش یک تورفتگی در گوشه اتاق وسایل مورد نیاز آشپزی را درون خود جای می‌دهد و فضای باقی‌مانده یک هندسه کامل از مستطیل است که می‌تواند یک حرکت یکنواخت و بدون دست‌انداز را درون این واحد کوچک فضایی تضمین کند. تخت نیز در گوشه اتاق قرار دارد و توسط یک پنجره به شکاف باریک بین ساختمان و همسایه باز است.

کارگری روی تخت در بخش خواب استراحت می‌کند
اتاق خواب — پنجره‌ای به شکاف باریک بین ساختمان‌ها
کارگری در گوشه آشپزخانه غذا می‌پزد
گوشه آشپزخانه — وسایل پایه، کارایی فشرده

فضای خالی. بخش‌های خالی تا حدی انتخاب آزادانه چیدمان و نحوه استفاده از محیط را ممکن می‌کند. در مجموع این فضای خالی به شکل یک راهروی میانی و فضای بینابینی محیط زندگی را از تنش کارگاهی دور نگه می‌دارد. جایی که در هوای غالباً آفتابی شیراز همیشه سایه است.

کارگری در راهروی نیمه‌باز بین ماژول‌های بتنی منحنی با سقف ورق موجدار و گیاهان
راهروی نیمه‌باز — همیشه سایه در آب‌وهوای آفتابی شیراز، حائلی بین زندگی و کارگاه

فضای نگهبانی. در بخش نگهبانی، در حداقلی‌ترین حالت ممکن با تبعیت از هندسه دو میز و دو پنجره در دو جهت، به فرمی نعلی شکل رسیدیم که یک طرف آن دوربین مداربسته و متعلقات آن و طرف دیگر جایی بود برای نشستن نگهبان و مراقب ساختمان.

نمای شب اتاق نگهبانی با نور گرم از پنجره
اتاق نگهبانی در شب — نور گرم از پنجره
کارگری بیرون اتاق نگهبانی نعلی‌شکل نشسته
اتاق نگهبانی — نعلی‌شکل، مینیمال و کاربردی
سیلوئت نگهبان در پنجره اتاق نگهبانی در گرگ‌ومیش
سیلوئت نگهبان — از پنجره اتاق نگهبانی در گرگ‌ومیش

سقف. در نهایت با ملحق شدن یک سقف سبک به حجم‌ها به یک وضعیت یکپارچه دست پیدا کردیم که فضایی نیمه‌باز را در میان خود شکل می‌داد.

نمای هوایی سقف ورق موجدار با پلان نامنظم و فاصله بین ماژول‌ها
نمای هوایی — سقف ورق موجدار حجم‌های مجزا را یکپارچه می‌کند
· · ·
روش ساخت

با توجه به موقتی بودن پروژه تصمیم گرفتیم از مصالح دست‌دوم استفاده کنیم. آجرهای باقی‌مانده از تخریب یک ساختمان کلنگی در نزدیکی پروژه جمع‌آوری و در مراحل ساخت استفاده شد. با توجه به سرعت شکل‌گیری و زمان محدود طرح و اجرا، از پرداختن به بعضی جزئیات صرف‌نظر کردیم. مصالح استفاده‌شده در پروژه آجر، سیمان ورق، پروفیل فلزی، شیشه و پلی‌کربنات است.

کارگری آجرهای بازیافتی را مرتب می‌کند
مرتب‌سازی آجرهای بازیافتی
بیل مکانیکی آجرهای بازیافتی از ساختمان تخریب‌شده را بار می‌زند
آجرهای بازیافتی از محل تخریب مجاور
طراحی و ماکت
ماکت فیزیکی خانه کارگری با سقف ورق موجدار و ماژول‌های منحنی
ماکت فیزیکی — سقف ورق موجدار ماژول‌های منحنی را به هم متصل می‌کند
اسکیس دستی پلان خانه کارگری
اسکیس دستی پلان
اسکیس‌های مفهومی فرم‌های ارگانیک
اسکیس‌های مفهومی — فرم‌های ارگانیک منحنی
دیاگرام پلان با سازمان فضایی حمام، اتاق خواب-آشپزخانه، نگهبانی و راهرو
دیاگرام پلان — حمام، اتاق خواب-آشپزخانه، نگهبانی و راهروی رابط
جزئیات ماکت ماژول اتاق خواب-آشپزخانه
جزئیات ماکت — ماژول اتاق خواب-آشپزخانه
جزئیات ماکت ماژول حمام منحنی
جزئیات ماکت — ماژول حمام
جزئیات ماکت ماژول نگهبانی نعلی‌شکل
جزئیات ماکت — ماژول نگهبانی نعلی‌شکل
زندگی در خانه کارگری
کارگری بیرون خانه موقت گیاهان را آبیاری می‌کند
آبیاری گیاهان — زندگی خانگی در میان کارگاه ساختمانی
نمای از پنجره کارگری در حال آبیاری گیاهان
از پنجره — لحظه‌ای از خانگی بودن در کارگاه ساختمانی

مشخصات پروژه

محل اجرا: شیراز

تیم طراحی: فرشید روزی‌طلب، محمدحسن تاجیک

دفتر معماری: شید

عکس: فرشید روزی‌طلب، محمدحسن تاجیک

مصالح: آجر بازیافتی، سیمان ورق، پروفیل فلزی، شیشه، پلی‌کربنات

مجله معمار
دوماهنامه ایرانی معماری و شهرسازی · شماره ۱۴۲ · آذر و دی ۱۴۰۲

موجودیت‌های مرتبط در بانک اطلاعات معماری